Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1116. Հեթում Եւ Սելճուքներ

Եթէ Հեթում եւ Կոստանդիններ կրցան Թաթարներուն սպառնալիքէն ազատիլ, յանձնելով Ղիաէտտին սուլտանին մայրն ու քոյրը (1115), սակայն անոր վրէժխնդրութիւնը շարժեցին, երբոր Թաթար ասպատակը ետ գնաց, եւ Ղիաէտտին իր իշխանութեան դարձաւ, եւ 1245-ին Կիլիկիա յարձակեցաւ, ու այրեաց զամէնն, նորէն իրեն օգնական եւ առաջնորդ ունենալով Լամբրոնի Կոստանդին իշխանը (1109)։ Կոստանդին թագաւորահայր եւ որդին Սմբատ սպարապետ՝ Տարսոնի մէջ ամրացան, եւ Հեթում Ատանան բռնեց։ Սելճուքներ Տարսոնի պաշարումը չյաջողցնելով, Կիլիկիոյ կամ Կուկլկայ կապանէն, այնժամ Կիւլէկ-Պօղազէն ետ կը դառնային, երբ Հայերը ետեւէն պնդեցան, եւ Մայծառի ճակատամարտին մէջ, մէք դիպաք անոնց, կըսէ Սմբատ, ու Աստուծով խանգարեցաք եւ կոտորելով վարեցաք (ՍՄԲ 123)։ Միւս տարին 1246-ին Սելճուքներու յարձակումը նորոգուեցաւ, եւ թագաւորահայրն ու սպարապետը Տարսոնը լաւ պաշտպանեցին, բայց երբ պարիսպէն նետընկէց մի փլուցին թշնամիք, վհատեցան, եւ Պռականա բերդը տալով հաշտութիւն խօսեցան։ Սակայն նոյն միջոցին սուլտանն, երբ կու խմէր, լոկ ասաց քովս քովս, ու մեռաւ։ Իսկ մենք, կը գրէ Սմբատ, չէաք իմացեր զսուլտանին մահն, թէ ոչ՝ կարէաք նեղել եւ հաշտութեան չէինք զիջանիր։ Ասոր հետ մէկտեղ, կըսէ, ետ դարձող Սելճուքներէն հարիւր հազար մարդ աւելի ջրախեղդ սատակեցան՝ յորդահոս անձրեւներուն պատճառով եւ յետ երկու տարւոյ գողացաք զՊռականա, այսինքն բերդը ետ առած են 1248-ին։ Երբ այս անցքերը կը դառնային Կիլիկիոյ կողմերը, Հայաստանի գաւառները, կրկին չարաչար նեղութեանց կը մատնուէին, վասնզի Բաչուն եւ այլ աւագանին Թաթարաց, կարծիս առին ամբարտաւանութեան եւ ապստամբութեան Վրաց։ Դաւիթ թագաւորը եւ մեծամեծները ձերբակալեցին, կապեցին եւ հատին վճիռ մահու, սակայն վերջէն անոնք արձակեցին ի մահուանէ, բայց անթիւս կոտորեցին, գերեցին գիւղս եւ ագարակս, գործեցին խայտառականս ի կանայս, այնպէս որ պատմիչը իրաւունք ունեցաւ ըսելու, թէ ՈՂԲ կրկնեցաւ ի ՈՂԸ Թուին (ՎԱՐ 148), այսինքն է 1249ին։

« 1115. Հեթում Եւ Թաթարներ   |   1117. Կաթողիկոս Եւ Վարդան »
© Gratun.org