Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

250. Ուպտապահներու Ջանքերը

Իսկ Վարդան, որ Յունաց բաժինը անցնելու գաղափարէն ետ կեցած էր, ուժգին դիմադրութեան գլուխը անցնելու համար, կը տեսնէր թէ պէտք էր վերջապէս կեղծիքի դիմակը պատռել, եւ տարտամ քաղաքականութենէ հրաժարիլ, մանաւանդ որ ի կարի հեղգալոյն մեծամեծ գործէին վնասք, եւ միւս կողմէն իրք ապստամբութեան գաղտնի չէին կրնար մնալ, եւ խօսքը սկսած էր տարածուիլ։ Վարդան իրեն մօտ ժողով մը հաւաքեց, հրաւիրելով զպատուական եպիսկոպոսս եւ զականաւոր երիցունս եւ զաւագ տանուտեարսն եւ զսեպուհսն (ՓԱՐ. 60), եւ բացէբաց խնդիրը մէջտեղ դրաւ. Մինչեւ ցե՞րբ հանդուրժեմք թագուցանել զճշմարտութիւնն եւ կորնչիմք (ՓԱՐ. 61)։ Ասոր վրայ բոլոր ներկայք որ ի վանս սպարապետին հաւաքուած էին, միաբերան որոշեցին հրապարակաւ յայտարարել թէ քրիստոնեայ են եւ քրիստոնեայ կը մնան, եւ կրակապաշտ դէնը կը մերժեն, եւ թագաւորական հրովարտակը չեն ընդունիր (ԵՂԻ. 49), եւ իբրեւ նշանաբան կը կրկնէին. քաջութեամբ միայն մեռցուք, զանուն եւ զոգիս եւ եթ ժառանգեսցուք, զի կենդանի իցէ ի մեզ Քրիստոս (ԵՂԻ. 52)։ Այդ ժողոը Վասակէն գաղտնի եղած էր, որպէսզի ուխտապահներուն ընելիքները չգիտնայ, եւ ծրագիրնին չիմանայ։ Սակայն ներկայ նախարարներէն Զանգազան Ոստանիկ, փութաց Վասակի լուր տանիլ, սակայն երբոր ձեռք ինկաւ, իբրեւ վատ մատնիչ քարկոծմամբ սպանուեցաւ (ՓԱՐ. 61)։ Իսկ Վարդան անմիջապէս ուխտապահները գունդերու բաժնեց, արեւելեան եւ արեւմտեան եւ հիւսիսային կողմերը պահպանութեան բանակներ կազմեց (ԵՂԻ. 50), եւ ինքն հարաւային կողմը գնաց, Ծաղկոտն գաւառին մէջ, Անգղ բերդաքաղաքի մօտ բանակեցաւ, Պարսկաստանէ գալիք գունդերուն ճամբան կտրելու համար։ Կազմուած գունդերը յարձակողական շարժման չսկսան, այլ դադարէին զաւուրս տօթոյն (ՓԱՐ. 60), ինչ որ կը ցուցնէ թէ այդ գործողութիւնները կը կատարուէին մերձաւորապէս 450 Օգոստոսի մէջ։ Նոր ոգեւորութիւն մը կը սկսէր Պարսկական Հայաստանի ամէն կողմերը, եւ ոգեւորութեան հրահրիչներն էին եպիսկոպոսներն ու երէցները, ամէնքն ալ Սահակի եւ Մեսրոպի աշակերտներ, որոնց գլուխն էր Յովսէփ կաթողիկոս։ Նորա հրամանովն էր որ ի տուէ եւ ի գիշերի անհատ էին ի սուրբ սաղմոսն, եւ ոչ երբեք առնուին դադարումն մեկնիչքն ի մխիթարութիւն երկնաւոր վարդապետութեանն (ԵՂԻ. 52)։ Բայց պէտք էր Վասակի դիրքն ալ որոշել, եւ անոր կարծիքն ալ առնել, անոր համար եպիսկոպոսներ եւ քահանաներ, Վարդանի հետ մտին թափ առ մարզպանն Հայոց (ՓԱՐ. 61), այլ չենք կրնար բառացի ընդունիլ թէ զմարզպանն ձերբակալ արարեալ ըլլան (ԵՂԻ. 450), բայց եթէ այդ բառը բռնադատելու իմաստով առնուի։ Վասակ նորէն համամտութիւն եւ համաձայնութիւն յայտնեց, եւ երդմամբ ու աւետարանի կնքով իր յայտարարութիւնը հաստատեց։ Այս միջոցին արդէն Վարդան Ծաղկոտն գաւառէ Արարատ նահանգի կեդրոնը եկած էր, երբ Աղուաններէն գոյժ եկաւ թէ իրենց վրայ զօրաւոր պարսիկ գունդ մը եկած է Ճորայ բանակէն Միհրներսէհի հրամանով, եւ թէ պետք ունին Հայոց օգնութեան։ Վասակ յորդորեց Վարդանը Աղուանից օգնութեան փութալ, իր վրայ առնելով Հայաստանի պաշտպանութիւնը։ Վարդան չմերժեց առաջարկը, միայն թ պահանջեց որ առաջ Յոյներէ օգնութիւն խնդրելու պաշտօնագիրները գլուին եւ նոր պատգամաւորները ղրկուին։ Վասակ պարտաւորուեցաւ պայմանը լրացնել, եւ Յոյներուն երթալիք գիրերը ալ կնքեց իւրով մատանեաւ, բոլոր նախարարներուն գլուխը։ Այդ գիրերը ուղղուած էին, Աղձնիք, Անգեղտուն, Ծոփք, Հաշտեանք եւ Եկեղեաց գաւառներուն յոյն կառավարիչներուն ու այն կողմի Հայ նախարարներուն, եւ Անտիոքի յոյն սպարապետին։ Նոր գիր մըն ալ ուղղուեցաւ նոր կայսեր Մարկիանոսի, որ ԹԷոդոսի յաջորդած էր, եւ այս առթիւ նոր եւ զօրաւոր պատգամաւորութիւն մըն ալ կազմուեցաւ, եւ այդ պաշտօնին ընտրուեցան Վահան Ամատունի, Հմայեակ Մամիկոնեան ու Մեհրուժան Արծրունի (ՓԱՐ. 63)։ Մինչեւ այս ատեն պէտք է Ատոմ Գնունի Բիւզանդիոնէ դարձած ըլլայ՝ Թէոդոս կայսեր մահը ծանուցանելով, եւ նոր դիմումի պէտքը զգացնելով։ Ժամանակագրական կարգով վերջին եղելութիւնները պէտք է դնել 450 տարւոյ աշունին մօտ, Սեպտեմբեր ամիսը։

« 249. Վասակի Ընթացքը   |   251. Աղուանից Պատերազմը »
© Gratun.org