Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

253. Հաշտարար Ձեւեր

Վարդան Աղուանից արշաւանքէն դառնալով, կացութիւնը մեծապէս խանգարուած գտաւ, ձմեռը սաստկութեամբ կախած էր, որեւէ ձեռնարկ այլեւս անհնար էր, ուստի պէտք էր միայն գարնան սպասելով նախապատրաստութիւններ ընել։ Յովսէփ կաթողիկոս եւ բոլոր եպիսկոպոսներ եւ գլխաւոր երէցներ, որ շարժումին հոգին էին, աստուածային օգնութիւն մաղթելու եւ ժողովուրդը քաջալերելու համար հրաման ըրին ամէն կողմ զողջոյն ամիսն քաղոց պահօք եւ աղօթիւք առնել խնդրուածս առ Աստուած։ Այն տարի քաղոց ամիսը Դեկտեմբեր 4-էն սկսելով 451 Յունուար 2-ին պիտի վերջանար, Աստուածայայտնութեան տօնէն քիչ օր առաջ։ Այդ զուգադիպութիւնն ալ նշանակուած է պատմագիրէնվ, կը դիտէ թէ բարեպաշտութեամբ սպասածնին, զտօն պատերազմական յաղթութեան, պիտի կարենային խառնել ի սուրբ տօն յայտնութեան Քրիստոսի (ԵՂԻ։ 62)։ Կաթողիկոսն եւ եպիսկոպոսներ միեւնոյն հրահանգը Յունաց բաժնին ղրկեցին, որպէսզի գոնէ աղօթքով իրենց օգնեն, որովետեւ Բիւզանդիոնէ սպասուած օգնութենէն յաջող լուրեր չէին գար։ Մարկիանոս նոր կայսրը, Անատոլիոս սպարապետին եւ Եփլալիոս կամ Փլարենտիոս պալականին խորհուրդներուն անսալով, վտանգաւոր տեսան Հայերուն օգնելով Պարսից հետ 423-ի հաշտութեան պայմանները եղծել, եւ լաւ համարեցաւ պահել զուխտն հեթանոսաց, քան պատերազմակից լինել ուխտինք քրիստոնէութեան, եւ նոյնինքն Փլորենտիոս Ասորին Տիզբոն ղրկեց, Յազկերտը վստահացնելու թէ ինքն Հայերուն պիտի չօգնէ (ԵՂԻ. 56)։ Որչափ ալ Վարդան իր կողմին տկարանալը կը տեսնէր, սակայն մինչեւ վերջին շունչը դիմադրութիւնը շարունակելու համար, բոլոր ձմեռ պատերազմական պատրաստութիւնները շարունակեց, թէ լաւ զինուելու եւ թէ նիզակակիցներ շատցնելու համար։ Այս կերպով իր ընդհանուր սպարապետի պաշտօնը կը կատարէր, եւ իբր շարժուն բանակի հրամանատար, համարձակ կը գործր, եւ մազպանը չէր կրնար անոր պատրաստութիւնները խափանել։ Վարդան միեւնոյն ատեն դիւանագէտ միջոցներն ալ զանց չէր ըներ։ Հայերուն ձեռք գերի ինկած Պարսիկներէն նշանաւոր եւ քիչ շատ վստահելի մէկը ազատելով, եւ նախրարական գումարման առջեւ հանելով, անոր մանրամասնօրէն իմացուց, թէ այդ կրօնական ձեռնարկը որչափ վնասներ պիտի հասցնէ պետական գանձին եւ պարսկական կառավարութեան, եւ թէ ինչպէս Վասակ սխալ հասկցուցած է գործը։ Պարսիկը, որ անձամբ ալ եղելութիւններուն գիտակ է,ր Յազկերպի ներկայանալով տեղնիտեղօք եղելութիւնները իմացուց. եւ նոյն ատեն Հայաստանէ հասնող լուրերն ալ անոր ըսածները հաստատեցին։ Յազկերտ ցնցուեցաւ, եւ սկսաւ զինքը խաբողները մեղադրել (ԵՂԻ. 63)։ Արքունի խորհրդականներ ալ գտնուեցան, որոնք բռնութիւն չընելու կողմը խօսեցան, այնպէս որ պահ մը հրաման տուաւ որ ի րբանակին մէջ քրիստոնեաներուն չարգիլուի իրենց կրօնքը պաշտել, եւ քահանաներուն թող տրուի իրենց պաշտօնը կատարել (ԵՂԻ. 66)։ Ասոնց ամենուն արձագանգը Հայաստան ալ հասաւ, եւ որովհետեւ Զատկի տօնը մօտիկցած էր, պահ մը կարծեցին թէ խառնուրդք խաղաղութեան եղեն ընդ միմիանս աւետաւոր յարութեամբ Կենարարին, եւ Զատկի օրերը տօնեալ ուրախութեամբ զուարճանային։ Նոյնիսկ նախարարները այնչափ վստահութիւն ստացած էին, որ յաղագս տօնի աւուրցն երթեալք էին ի տունս իւրեանց, կատարել զտօնն զատկի առ ընտանիս իւրեանց (ՓԱՐ. 68)։ Սոյն 451 տարւոյ Զատիկը կը հանդիպէր Ապրիլ 8-ին, կամ հայկական ամսաթուով ահեկանի 6-ին, ճիշդ գարնանային եղանակին նոր բացուելուն օրերը։

« 252. Ուխտանենգներու Կողմը   |   254. Պատերազմի Ձայներ »
© Gratun.org