Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

254. Պատերազմի Ձայներ

Բայց խաբէական եղան այդ ակնկալութիւները։ Վասակ չէր դադարած իր ուզած կերպով լուրեր հասցնել Յազկերտի եւ Մհրներսէհի, իր յաջողութիւնները աւետելով եւ կատարեալ յաջողութիւն խոստանալով։ Միհրներսէհ ալ, կրօնամոլ քաղաքականութեան ամենիշխան պաշտպան մը, կատարելապէս տիրացած էր Յազկերտի կամքին, ուստի ինքն վրան առաւ անձամբ երթալ եւ բուռն զօրութեամբ գործը վերջացնել։ Վասակ մարզպան Յունաց կողմին վրայ ալ ազդեցութիւն գործելու համար, Յունական Հայաստանի սպարապետ Վասակ Մամիկոնեանի հետ յարաբերութիւն հաստատեց, եւ գործերը գեղեցիկ գոյներով ներկայեց անոր, ինքզինքն ալ իբր քրիստոնէութեան պաշտպան ցուցնելով։ Բաց աստի յաջողեցաւ Վրացիներուն ու Աղուաններուն ալ Հայոց հետ միաբանութիւնը քակտել սուտակասպաս քսութիւններով, Հոնաց կողմէն գալիք օգնութիւնն ալ խափանելու համար Ճորայ բանակը զօրացնելու խորհուրդը թելադրեց Միհրներսէհի, երբոր սա մինչեւ Փայտակարած եկած էր պէտք եղած կարգադրութիւններն ընելու (ԵՂԻ. 72-73)։ Միեւնոյն ժամանակ Մարկիանոսէ ղրկուած դեսպանութիւնն ալ կը հասնէր, եւ Պարսիկներ վստահ կ՚ըլլային թէ Հայեր Յոյներէ օգնութիւն պիտի չունենան (ԵՂԻ. 66)։ Այսպէս Միհրներսէհ ուխտապահ Հայերուն ամէն օգնութենէ զրկուած ըլլալուն համոզմամբ, հրաման ըրաւ որ զօրաւոր բանակ մը Պարսկաստանէն յառաջէ, Վասակի ալ յանձնարարեց իր ուխտանենգ նախարարներուն գունդերը հաւաքել եւ ամփոփել, եւ Մուշկան Նիւսալաւուրտ զօրավարը պատերազմին հրամանատար կարգելով, ինքն նորէն Տիզբոն դարձաւ։ Հոգ տարած էր ուխտապահներուն հաւանական թիւն ալ իմանալ, որպէսզի երիս ընդ միոյ հաշուով բանակ մը պատրաստէ (ԵՂԻ։ 74)։ Մինչ այս մինչ այն, լուր կը հասնէր. եթէ զօր եհաս բազում ի Հեր եւ Զարեւանդ գաւառ (ՓԱՐ. 68), ուր կը գտնուէր Պարսից բանակը, Վարդան շտապով պատշաճ հրամանները հասցուց իրեն նիզակակիցներուն որ իրենց գունդերով իջնեն Արտազու դաշտը, գալիք բանակին յառաջացումը արգիլելու։ Ինքն յառաջեց, եւ իրեն ետեւէն հետզհետէ կը հասնէին եւ կը խմբուէին Ներշապուհ Արծրունի, Խորէն Խորխոռունի, Արտակ Պալունի, Վահան Ամատունի, Թաթուլ Դիմաքսեան, Արշաւիր Արշարունի, Շմաւոն Անձեւացի, Տաճատ Գնթունի, Ատոմ Գնունի, Խոսրով Գաբեղեան, Կարէն Սահառունի, Հմայեակ Դիմաքսեան, Գազրիկ Դիմաքսեան, Ներսէհ Քաջբերունի, Փարսման Մանդակունի, Արսէն Ընծայենի, Այրուկ Ալկունի, Վրէն Տաշրացի , Ապրսամ Արծրունի, Խուրս Սրուանձտեան եւ Շահ ախոռապետ։ Ասոնցմէ զատ եկած էին նաեւ Վահեւունեաց, Ռշտունեաց, Տրպատունեաց, Քողեանց եւ Ակէացւոց գունդերը, որոց գխաւորներուն անունները յիշուած չեն։ Առանձար Ամատունին 300 հեծեալներով առջեւէն գացած էր թշնամիին ընթացքը լրտեսելու։ Ուխտապահներու բանակը հաւաքուեցաւ Արտազու դաշտը, որ էզ հինէն Շաւարշան կոչուածը, այլ աւելի սովորական դարձած է Աւարայր անունը, որ նոյն դաշտին գիւղերէն է, եւ որուն մօտ խռնեցաւ ճակատամարտը։ Այժմեան Մակուի դաշտն է այն, որուն մէջէն կ՚անցն Տղմուտ գետը (§ 48)։ Երբոր ամէնքը հաւաքուեցան, լինէր հանդէս համարուն վաթսուն եւ վեց հազար այր (ԵՂԻ. 77)։ Յառաջ բերուած անուններուն մէջէն Վահան Ամատունիի անունը, թերեւս իրեն գունդին համար յիշուած է, եթէ նախկին հազարապետին համանուն մը չէ, որովհետեւ սա Բիւզանդիոնի պատգամաւորութենէն դարձած չէր (§ 250), ինչպէս եւ իր ընկերը Հմայեակ Մամիկոնեան (ՓԱՐ. 74)։ Իսկ պատերազմին առթիւ յիշուած են եւս Արտակ Մոկացի, Միհրշապուհ Մարդպետական, Փափագ Առաւեղեան եւ Համազասպեան Մամիկոնեան, իսկ նահատակելոց կարգին յիշուած են Վահան Գնունի եւ Գարեգին Սրուանձտեան։

« 253. Հաշտարար Ձեւեր   |   255. Վերջին Օրը »
© Gratun.org