Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

255. Վերջին Օրը

Ուխտապահ բանակին վերջնական կազմութիւնը լրացաւ ի յաւուր ուրբաթու մեծի տօնին Պենտեկոստէին (ՓԱՐ. 69)։ Նորեր այդ բացատրութիւնը իմացան իբրեւ Հոգեգալստեան եօթնեկին մէջ, Պենտեկոստէի Կիրակիին յաջորդող Ուրբաթը, առանց մտադրութիւն դարձնելու, որ Հոգեգալուստը Շաբաթ մը տօնելը, Շնորհալիէն սկսաւ ԺԲ. դարու մէջ (ՏՕՆ. 144), իսկ Ե. դարուն՝ այդ եօթնակը պարզապէս ամարան աղուահացից պահքն էր, եւ այնպէս ալ կը կոչուէր (ՈՒՌ. 372, ՎԱՐ. 114)։ Ուստի Պենտեկոստէի Ուրբած ըսուածը, տօնին նախընթաց Ուրբաթն էր, որ հին սովորութեամբ ուտիք ալ էր, եւ անոր համար նոյն օրը գունդերն ալ զուարճանային չափաւոր ուրախութեամբ կերակրովքն (ՓԱՐ. 70), ինչ որ պիտի չկրնային ընել պահք օր մը։ Պենտեկոստէին նախընթաց Ուրբաթին ուտիք լինելը ալ հնաւանդ էր, որորվհետեւ ի հնումն բոլոր Յինունքին մէջ 50 օր շարունակ պահք կը լռէր, եւ Շնորհալին եղաւ որ Համբարձումէ ետքի Չորեքշաբթին եւ Ուրբաթները պահքի փոխեց (ՄՇՏ. 67)։ Տոմարական հաշիւները ընելով կը գտնենք, թէ 451 տարին Մայիս 25-ին կը հանդիպէր յիշեալ Ուրբաթը, որուն յաջորդ օրը, Յինաց վերջին Շաբաթ օրը, Հոգեգալստեան նախատօնակին, Մայիս 26-ին, տեղի ունեցաւ Աւարայրի ճակատամարտը, եւ ոչ թէ եօթնեակ մը ետքը, Յունիս 2-ին, ինչպէս սովորութիւն ըրած են յիշել վերջին գրողները, պարզ թիւրիմացութեան հետեւանօք։ Երբոր Ուրբաթ օր ու ուխտապահներու բանակը Արտազի մէջ հաւաքուեցաւ, Պարսից բանակն ալ Հեր եւ Զարեւանդէն յառաջելով նոյն տեղ հասած էր, եւ անպատրաստագոյն վիճակը մը ունէր, այնպէս որ Փարպեցիին տեսութեամբ, Հայեր թէ կամեցեալ էին, կարող էին մասնաւորապէս վնասել երամակարձակ ծուլացելոցն (ՓԱՐ. 69)։ Սակայն պէտք չէ նկատողութենէ վրիպեցնել, որ Հայերն ալ նապատրաստ էին, իրենց ճակատը չէին կազմած, եւ իրենց հոգեւոր նախապատրաստութիւններն ալ չէին կատարած, որուն ուխտապահները մեծ կարեւորրութիւն կու տային, որովհետեւ ոչ այնչափ կը դիտէին յաղթել, որչափ տենչալի մարտիրոսութեանն փութային հասանել (ՓԱՐ. 69)։ Արդէն ալ երբոր երկու բանակներ իրարու մօտեցան, սահմանն ընթացից տուընջեանն կատարէր (ՓԱՐ. 69) եւ վերահաս երեկոյին պատերազմի սկսիլ անյարմար էր։ Երեկոյին պաշտաման կանոնը կատարելէն եւ չափաւոր ուրախութեան կերակուրով զուարճանալէ ետքը, բոլոր գիշերը հսկմամբ կ՚անցընեն աղըթքներով եւ քարոզներով, զորս կը խօսէին գլխաւորապէս Ղեւոնդ երէց Վանանդեցին (ԵՂԻ. 82-88), եւ Յովսէփ կաթողիկոս Հողոցմեցին (ՓԱՐ. 71), եւ միւս եկեղեցականներ որք բանակին հետ էին, զի ամէն գունդ իր երէցներն ալ ունէր։ Փարպեցին, եւ մանաւանդ Եղիշէ, ընդարձակօրէն յառաջ կը բերեն խօսուած քաջալերականները։ Վադան ալ ի ր կողմէն պէտք զգաց իր զինուարական ոճով քաջալերականը լսեցնել իրեններուն (ԵՂԻ. 77-81)։ Միւս կողմէն Վասակ ի հնարս հայթայթռնաց մտանէր, ըստ առաջին կեղծաւորութեան իւրոյ, եւ իրեն հետեւող երէցներուն ձեռքով ուխտապահներուն մէջ կը սողոսկէր եւ կը յորդորէր Վարդանէ բաժնուիլ, եւ կը խոստանար ալ քրիստոնէութեան ազատութիւնը ընդունիլ թագաւորէն. բայց իրեն անսացողներ չգտաւ (ԵՂԻ. 82)։ Առաւօտուն դէմ նորէն պաշտաման աղըթքներ կատարուեցան, պատարագներ մատուցուեցան եւ բոլոր բանակը հողորդուեցաւ ի պատուական խորհրդոյն մարմնոյ եւ արեան (ՓԱՐ. 71), զի երախայ եղողներն ալ զգիշերն ամենայն մկրտեցին (ԵՂԻ. 88)։

« 254. Պատերազմի Ձայներ   |   256. Աւարայրի Ճակատամարտը »
© Gratun.org