Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

258. Պետերազմէն Ետքը

Մուշան Նիւսալաւուրտ զօրագլուխ եւ Վասա Սիւնի մարզպան, իբրեւ յաղթական նկատուեցան, վասնզի Հայոց հրամանատարը սպաննուեցաւ, եւ ոչ ոք գայր այնուհետեւ ի մէջ գլխաւորացն, յոր յեցեալ ժողովէին գունդն մնացելոցն (ԵՂԻ. 92)։ Ցիրուցան բանակը չկրցաւ այլեւս կանոնաւոր ընդդիմութիւն ընել, թէպէտեւ 66 հազարէն հազարի մը կորուստը, բոլորովին ուժաթափ եղած ըսել չէր։ Հալածականներէն շատեր ամուր տեղեր ապաւինած էին, եւ Պարսիկ բանակը գլխաւորապէս անոնց դէմ սկսաւ գործել, դիմադրութիւնը ջլատելու համար։ Վասակ գործակից էր անոնց, եւ ներումի ու կրօնական ազատութեան խոստումներով անձնատուր ըլլալու կը յորդորէր, սակայն այլեւս Վասակի վրայ վստահութիւնը դադրած էր (ԵՂԻ. 94)։ Զանազան դիպուածներու մէջէն կը յիշուի, նոյնիսկ Արտազու բերդերէն մէկուն մէջ, թերեւս Անգղի մէջ, ապաւինողներուն պարագան։ Յովսէփ կաթողիկոս եւ Ղեւոնդ երէց, այնտեղ ապաստանած էին՝ հազար մը զինուորականներու հետ, Բակ զօրավար մը հրամանատարութիւնը ստանձնած էր։ Երբոր բերդը պաշարուեցաւ, եւ մէջինները անձնատուր ըլլալու հրաւիրուեցան, կարծիքները տարբերեցան։ Բակ դիմադրողներէն էր, եւ 700 հոգի իրեն միացան, գիշերանց դուրս ելան, պաշարողները ճեղքեցին ու անցան։ Մնացեալներէն 213 զինուորականներ, եւ Յովսէփ ու Ղեւոնդ եկեղեցական բազում ընկերակցօք անձնատուր եղան, երբոր այլեւս ոչ ունէին համբար ի ներքս։ Սակայն զինուորականները իսկոյն սրակոտոր եղան, եւ ասոնք պէտք է ըլլան երկերիւր մարտիրոսները, որոնց յատուկ յիշատակը կայ Յայսմաւուրքի մէջ (ՅԱՍ. Բ. 66)։ Եկեղեցականներ թոյլ տրուեցան, յուսալով որ ժողովուրդը համակերպելու կը յորդորեն, իսկ Յովսէփ եւ Ղեւոնդ խօսիլ սկսան, ինքզինքնին ապստամբութեան ամբաստանութենէն պաշտպանեցին, եւ Վասակը մեղապարտ ցուցնելով, բողոքեցին ու դատաստան ուզեցին. ուստի Մուշկան հրամայեց երկուքն ալ պահել զգուշութեամբ, նախապէս գան հարեալ, սիրտին զայրոյթը գոհացնելու համար (ԵՂԻ. 96)։ Կապոյտ լերան բերդին մէջ ալ ամրացողներ կային, որք պաշարողները կը նեղէին, անոր համար այտեղ ալ Վասակ խոստումներու դիմեց, եւ երբ Արշէն երէցի գլխաւորութեամբ պատգամաւորութիւն մը բանակցելու համար դուրս ելաւ, քահանան ու ընկերները հրամայեց շղթայի զարնել (ԵՂԻ. 98)։ Նոյն կերպերով ձերբակալուեցան եւս Արտաշատու եկեղեցականերէն՝ Սամուէլ քահանայ եւ Աբրահամ սարկաւագ, որոնք քանդած էին Արտաշատի ատրուշանը (ԵՂԻ. 101)։ Բասենի Թաթիկ եպիսկոպոսն ալ կալանաւորուեցան, եւ իբրեւ սաստիկ վնասակար անձ մը, անմիջապէս Վասակի խորհրդով Խուժաստան աքսորուեցաւ (ՓԱՐ. 75)։ Այդպէս Մուշկան ու Վասակ իրենց յաղթութեան հետեւանքները կ՚ընդարձակէին, երբ միւս կողմէն եղելութեան լուրերը ՅԱզկերտի կը հասնէին, որ գոհ չէր մնար, որովհետեւ առանց կրօնական նպատակը իրականացնելու, երկրին նիւթական վիճակը խանգարուած, թագաւորութեան մի լաւ մասը քանդուած, եւ արքունական գանձն ալ վնասուած էր։ ՅԱզկերտ վերջապէս զգաց, որ իրենց անձնական շահերուն նպատակով զինքն այլընդայլոց գործերու մղողներ կան։ Այդ միտքով ուղեց գործին նոր ուղղութիւն մը տալ, Մուշկան Նիւսալաւուրտի հրամայեց Հայաստանէն ելնել եւ Հոնաց դէմ երթալ, Վասակը մարզպանութենէ հեռացուց պատուաւոր կերպով Տիզբոն հրաւիրելով, եւ Ատրորմիզդ Արշական անուն Պարսիկ զօրավար մը, որ գործակից էր եղած զօրավարին ի նմին պատերազմի, Հայաստանի մազպան եւ սպարապետ անուանեց, վստահանալով անոր խոհականութեան վրայ։ (ԵիՂԻ. 100)։

« 257. Նահատակաց Թիւը   |   259. Եղելութեան Շուրջ »
© Gratun.org