Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1117. Կաթողիկոս Եւ Վարդան

Մինչ այս անցքեր կը դառնային, եւ Հայութեան բոլոր բաժինները, թէ Թաթարներու եւ Սելճուքներու ձեռաց ներքեւ, եւ թէ Կիլիկիոյ ազգային թագաւորութեան մէջ՝ աղետէ ու վիշտէ գլուխ չէին կրնար վերցնել, Վարդան Արեւելցին, նոյն ինքն Վարդան պատմիչը, Մեծ մականուանեալ, եւ աշակերտ Մխիթար Գօշի ու Յովհաննէս Վանականի, 1240-ին ատենները աղօթականութեան ազագաւ Երուսաղէմ էր գացած (ԿԻՐ 162), Կոստանդին կաթողիկոսին ուխտագնացութենէն քիչ ետքը, երբ տակաւին Երուսաղէմ Լատիններու ձեռքն էր։ Երուսաղէմէ դառնալուն Վարդան Հռոմկլայ կը հանդիպի 1241-ին կաթողիկոսին հետ տեսնուելու համար։ Կոստանդին երբ զայն կը ճանչնայ, չուզեր անկէ բաժնուիլ, կը կապէ զայն միջնորդութեամբն Աստուծոյ ընդ անձին իւրոյ կենօք եւ մահուամբ, մեծաւ հարկիւ եւ սիրով բեւեռեալ ընդ նա յաւիտեան (ԿԻՐ 165)։ Կոստանդինի եւ Վարդանի խորհրդակցութիւնները խեղճ ազգին եւ եկեղեցւոյն ողբալի վիճակին վրայ կը դառնային, եւ մտախոհ եղեալ խորհեցան, թէ մեղքն են այսմ ամենայնի պատճառ, զի ամենայն մարդ խնամով ի գործել զհաճոյս կամաց իւրոց։ Ժամանակին զեղծումները համրուած ատեն կը յիշուին մերձաւորներու հետ ամուսնութիւն, ամուսնաթողութիւն, ապօրինի կենակցութիւն, պահքերու անզգուշութիւն, եւ հեթանոական կենցաղ, եւ որ մեծն է քան զամենայն չարիս, կաշառով ձեռնադրութիւններ անարժաններու, տգէտներու եւ մանկահասակներու, եւ եկեղեցականներու խառնակեցութիւն (ԿԻՐ 162)։ Այդ զեղծումներու դարման մը հոգալու համար կաթողիկոս ու վարդապետ, դրան սպասաւորաց լրմամբ, այսինքն հայրապետանոցին վարդապետներով. 1243-ին Հռոմկլայէ կու գան յաշխարհն Կիլիկեցւոց Սիս մայրաքաղաքը, եւ Հեթումի հրամանաւ եւ ձեռնտուութեամբ (ԿԻՐ 168), կամ ըստ այլոց Կոստանդինի հրամանաւ եւ Հեթումի ձեռնտուութեամբ (ԿԻՐ 287), ժողովի կը գումարեն զեպիսկոպոսունս, զվարդապետս, զմիանձունս եւ զվանաց առաջնորդս, զիշխանս եւ զիշխեցողս (ԿԻՐ 168), եւ տիրող զեղծումներուն համեմատ ամենեցուն կամակցութեամբ եւ ձեռնարգրով կը հաստատեն սահման եւ կանոն չափաւոր եւ դիւրընթաց եւ կարելի գործելոց, եւ անոնց վրայ կուխտեն ժողովով յանձն առնուլ ամենայն կարողութեամբ զեդեալ սահմանս (ԿԻՐ 169)։

« 1116. Հեթում Եւ Սելճուքներ   |   1118. Սիսի Գումարումը »
© Gratun.org