Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

259. Եղելութեան Շուրջ

Եկեղեցական պատմութեան մը ներածէն աւելի ընդարձակուեցանք Աւարայրի պատերազմին մանրամասնութեանց վրայ, որովհետեւ եղելութիւնը քաղաքականէն աւելի կրօնական կերպարան ունէր, եւ ուղղակի եկեղեցական գործունէութեան ձեւ էր առած։ Որչափ ալ Վարդան էր շարժման հոգին, սակայն անոր կազմակերպողներն ու վարողները եկեղեցականներ էին, եւ Յովսէփ կաթողիկոս առաջին դերն ունէր ամէն պարագայից մէջ, իրեն գլխաւոր խորհրդական ունենալով Ղեւոնդ երէցը, զոր պիտի չջարանինք գործին առաջնորդն ալ անուանել, նկատելով որ ազգն ալ եկեղեցին ալ, Ղեւոնդ երէցին անունով պատուած է այդ ազգասէր եկեցեցականներուն խումբը, որուն մէջ կաթողիկոս մըն կար, եպիսկոպոսներ ալ կային։ Եկեղեցին այն օրէն սկսելով, հաւատոյ մարտիրոսներուն շարքը դասեց Աւարայրի 1036 նահատակները, եւ այն յիշատակը, որ Վրթանէս հայրապետի կարգադրութեամբ սկսած էր կատարուիլ (§ 94) ի պատիւ ազգային նահատակներու, որք եկեղեցւոյ եւ ազգին պաշտպանութեան համար՝ անձնազոհ եռանդով կեանքերնին նուիրած էին, այլեւս սեփականուեցաւ նոյն սկզբունքին գերագոյն ախոյեաններուն, եւ Վաչէեանց ու Վասակեանց, Մուշեղեանց ու մանուէլեանց անունները ընկղմեցան Վարդանանց փառաւոր անունին մէջ։ Սկիզբէն այդ եղած է ազգին համոզումը, հիմա ալ նոյն համոզումը տակաւին անեղծ կը մնայ ամէն Հայ սիրտերու մէջ, եւ ամենուն զգացումները կը թրթռան Վարդանանց անունին։ Սակայն եղան ոմանք, որ սխալ եւ կրօնամոլ քաղաքականութեան մը արդիւնք համարեցին Աւարայրի նահատակութիւնը, եւ աւելի ուղիղ ու ազատախոհ քաղաքականութիւն մը ուզեցին տեսնել Վասակի ընթացքին մէջ, որ ազգին ապագան լաւագոյն կը նկատէր Պարսից հովանաւորութեան ներքեւ, քան ուխտապահներուն նախընտրած կերպին մէջ, որ պարզապէս յունասէր եւ յունամոլ ուղղութեան արդիւնք կը կարծուի։ Առանց ուղելու մանրակրկիտ վէճերու մէջ մտնել, զորս մեր գործին պայմանները չեն ներեր, կը կանխենք յայտնել, թէ մենք ալ յունասէր քաղաքականութեան պաշտպան պիտի չկանգնինք, այլ որպէսզի Վասակ կարենար իր ընթացքին մէջ արդանալ, պէտք էր որ իր ազդեցութիւնը ցուցնէր կրօնական խնդիրը քաղաքականէն զատելով, եւ կրօնական ազատութիւնը իսկապէս ապահովէր, եւ ոչ թէ քաջալերող ըլլար կրօնական բռնութիւններու եւ գործակից հանդիսանար խարդախ յայտարարութիւններու։ Պէտք չէր նաեւ որ սուտակասպաս կեղծաւորութեամբ մասնակցէր այն ամէն դիմումներու, զորս ուխտապահները խորհեցան ընել դէպի Բիւզանդիոն, եւ ոչ ալ իրենները խաբէր սուտ երդումներով, Պարսիկներն ալ գրգռէր կեղծաւոր գործակցութեամբ։

« 258. Պետերազմէն Ետքը   |   260. Վասակի Դիտումը »
© Gratun.org