Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

266. Վասակի Դատաստանը

Կարգը կու գայ նախարաներուն՝ դատաստանին, որոնց վերագրուած յանցանքը, ատրուշաններու կործանման կամ մոգերու կոտորածի կէտերը չէին, այլ երկրին աւերաման պատճառ եղած ըլլալնին, եւ այս մասին ուխտապահները, ինքզինքնին արդարացուցած ատեննին, բոլոր վնասներու պատճառ կը ցուցնէին Վասակը եւ իր համախոհները։ Դատաստանը դէմ դէմի ամբաստանութեան ձեւ մը առաւ, աառջ բազում աւուրս Միհրներսէհի նախագահութեամբ քննութիւն կատարուեցաւ (ԵՂԻ. 104), եւ վերջին անգամ Յազկերտի նախագահութեամբ վերջնական վճիռը տրուեցաւ (ՓԱՐ. 82)։ Երկու պատմագիրներն ալ մանրամասնութեանց կը մտնեն Վասակի դէմ եղած ամբաստանութիւնները յառաջ բերած ատեննին։ Նախ կը յիշուի թէ ուխտապահները ցուցանէին զթուղթսն որոնց վրայ մատանի Վասակայ եդեալ էր, եւ որք ուղղուած էին Վրաց, Աղուանից եւ Աղձնեաց իշխաններուն, ինչպէս նաեւ կայսեր եւ Անտիոքոս ստրատեալատին, եւ որով Պարսիկներուն դէմ օգնութիւն կը խնդրուէր (ԵՂԻ. 103)։ Այս թուղթերուն գրուած եւ Վասակէ ալ կնքուած լինելը յիշեցինք (§ 250), սակայն անոնք պէտք էր հասցէներնուն յղուած ըլլային, եթէ յատկապէս քանի մը հատ պահուած չէին, կամ թերեւս յղուած ըլլալուն վաւերական փաստեր եւ վկաներ ցոյց կու տային, ինչպէս յատկապէս կը յիշուի Ատոմ Գնունին, որ առաջին անգամ Վասակի գրութիւնը տարած էր Բիւզանդիոն (ԵՂԻ. 103)։ Իբրեւ ամբաստանութիւն յառաջ բերուած է, թէ Զարեհաւանի մէջ մոգերուն ջարդը, եւ շատ բերդերուն Պարսիկներուն ձեռքէն հանուիլը Վասակի հաւանութեամբ եւ հրամանով եղած գործեր են (ԵՂԻ. 103)։ Մուշկան Նիւսալաւուրտ ալ վկայեց թէ պատերազմէն ետքը գործուած բռնութիւնները եւ խաբէական երդումներով եղած կոտորածները մազպանին հրամանով գործուեցան (ԵՂԻ. 103)։ Պարսիկ պաշտօնեաներ հաաստատեցին թէ արքունիք երթալիք հարկին գումարէն գողութիւն ըրած է (ԵՂԻ. 104)։ Ուխտանենգներուն մէջէն ալ շատեր, համարձակութիւն առին Վասակի դէմ վկայութիւն տալ։ Հայաստանի մէջ նեղութիւն կրած մոգեր եւ Պարսիկ զինուորականներ ալ հաստատեցին թէ իրենց հարուածներուն պատճառը մարզպանն էր։ Վասակի ազգականներն ալ իբր դատախազ ներկայացան, եւ շատ մը եղելութիւններ պատմելով եզրակացուցին, թէ Հոնաց եւ ուրիշ թշնամեացն արքունի՝ խորհրդակից գտաւ (ԵՂԻ. 104)։ Դատապարտուած եկեղեցականներն ալ ատեան բերուեցան, եւ Սահակ եպիսկոպոս ամենուն կողմանէ ընդարձակօրէն բացատրեց, թէ նա՝ որ իր հաւատքին անհաւատարիմ եղաւ, թագաւորին ալ հաւատարիմ չէր (ԵՂԻ. 105)։ Այդպէս քննութիւնները զաւուրս բազումս շարունակելէ ետքը, յայտնի եղաւ թէ պարտաւորեցաւ կողմ ուրացելոց (ԵՂԻ. 103), սակայն վճիռը հանդիսաւոր գումարման թողուեցաւ, որուն հրաւիրուեցան որ ոք ունէր զպատիւ թագաւորին, եւ լեցուեցաւ Արեօք եւ Անարեօք ամենայն խորանն (ՓԱՐ. 82)։ Վասակն ալ անոնց հետ էր իր ամէն զարդերով (ԵՂԻ. 106)։ Այնտեղ բոլոր ուխտապահներու խումբին կողմէն Արշաւիր Կամսարական կամ Արշարունի, Վարդանի փեսան, իբրեւ տեղեկաբեր խօսեցաւ, եւ նորէն բոլոր ամբաբտանութիւնները քաղելով զօրաւոր կերպով հաստատեց թէ Վասակի երկդիմի ընթացքն էր, որով դիմադրութիւնը կատարուեցաւ, Վարդանը փախուստէն դարձուց եւ զէնք առնելու քաջալերեց, եւ ամէն միջոցներ գործածեց, որով Պարսից ծառայութեան մէջ եղող քաջերը զոհուեցան եւ Պարսից լաւագոյն մէկ գաւառը աւերեցաւ (ՓԱՐ. 83-84)։ Դատաստանին ելքը կատարելապէս ձախող եղաւ Վասակին, թագաւորն եւ բոլոր աւագանին Վասակը դատապարտեցին աստիճանէ եւ պատիւէ զրկման, մշտնջենաւոր բանտարկութեան, եւ գանձին հասցուցած վնասին հատուցման։ Նոյնտեղ առաջի ամենայն մեծամեծացն,առաջ անցաւ դահճապետր, եւ մերկեաց ի նմանէ զպատիւն եւ զգեցոյց նմա հանդերձ մահապարտի։ Անոր վրայ դահիճները տիրացան Վասակի անձին, կապեցին զոտս եւ զձեռս, կանանցաբար նստուցին ի ձի մատակ, եւ տարան ետուն յայն գզընտան, ուր կային մահապարտք ամենայն (ԵՂԻ. 107)։ Եւ ոչ այսչափ միայն, այլեւ ձաղանքի ենթարկելու համար, օրըստօրէ բերէին՝ իբրեւ զգէշ ընկենուին ի մեծ հրապարակին։ Միւս կողմէ հատուցման գումարն ալ այնչափ ծանրացուցին, որ մինչեւ զհարց եւ զհաւուց եւ զիւր արարս եւ զզարդս կանանց եւս ետ ի վերայ, եւ ետ տուժեցաւ, եւ ոչ կարաց հատուցանել զպարտս արքունի (ԵՂԻ. 108) ։

« 265. Եկեղեցականաց Դատաստանը   |   267. Հայաստանի Կացութիւնը »
© Gratun.org