Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

267. Հայաստանի Կացութիւնը

Վասակի դատապարտութիւնը ուխտապահներուն ազատութեան չծառայեց, միայն թէ անոնց վիճակը չծանրացուց, եւ ամէնքնին մէկտեղ, 8 եկեղեցականներ եւ 37 նախարարներ, աքսորուեցան Վրկան, այժմեան Մազանդարան գաւառըե, որպէսզի այնտեղ պահուին խիստ կապանօք (ՓԱՐ. 86)։ Այդ ամէնը տեղի ունեցաւ 452 տարւոյ սկիզբները, իսկ Վրկանի բանտարկութիւն տեւեց երկու տարի, մինչեւ 454 տարւոյ ամառը, երբ Քուշանաց պատերազմին պատճառով նոր երղելութեանց առիթ տրուեցաւ։ Յովսէփ կաթողիկոսի անդարձ աքսորը եւ բանտարկութիւնը՝ խզեց բոլորովին անոր յարաբերութիւնը ազգին հետ, այնպէս որ այլեւս իսկապէս եւ իրապէս դադարած եղաւ անոր գործունէութիւնը։ Այդ մասին Եղիշէ եւ Փարպեցի որոշ բան մը չեն գրեր, այլ Յովհան կաթողիկոս կը դիտէ, թէ որովհետեւ սուրբ հայրապետն Յովսէփ ի մետաղս ըմբռնեալ էր, ինչչափ ալ նա դեռ եւս կայր կենդանի, սակայն ոչ պարտ վարկան նախարարքն Հայոց առանց հովուի զհօտն Քրիստոսի թողուլ, եւ կաթողիկոս մը ունենալու պէտքը տեսան։ Պատմաբանն ալ կը համաձայնի կարծել թէ ի հրամանէ սրբոյն իսկ Յովսեփայ այն իրագործիւր (ՅՈՎ. 78)։ Պատերազմի օրէն ու Յովսէփի ձերբակալուելէն ետքը, հարկաւ միջոց մը բոլորովին անգլուքխ եւ նակերպարան մնաց կաթողիկոսական աթոռը, որովհետեւ հնար ալ չէր ընդհանուր շփոթութեան եւ խառնակութեան մէջ աթոռին կարգադրութեամբ զբաղիլ։ Բայց երբ ամբաստանեալներ Տիզբոն տարուեցան եւ վճիռները տրուեցան, հարկաւ Ատրոմիզդ մարզպանն ալ փափաքեցաւ որ գործերու կարգադրութեան համար կաթողիկոս մը գտնուի, եւ գտնուի, եւ այս կերպով ծագում առած կ՚ըլլայ Մելիտէի կաթողիկոսութիւնը 452-ին, Յովսէփի նահատակութենէն առաջ։ Սակայն մենք Յովսէփի բաժինը չփակած, պէտք կը զգանք միեւնոյն գլուխին մէջ պատմել Յովսէփի ու ընկերաց մարտիրոսութիւնը, եւ ապա դառնալ Մելիտէի կաթողիկոսութեան։ Չմոռանանք եւս յիշել թէ միեւնոյն 451 տարին, որ Հայաստանի նահատակութեան արկածները տեղի կ՚ունենային, անդին Բիւզանդիոյ մէջ Եւտիքէսի խնդիրը կը յուզուէր եւ Կոստանդնուպոլսոյ եւ Եփեսոսի եւ Հռոմայ ներհակընդդէմ ժողովները կը գումարուէին, եւ Աւարայրի օրէն չորս ամիս ետքը, 451 Հոկտեմբեր 8-ին, կը բացուէր Քաղկեդոնի ժողովը, որ այնչափ խնդիրներու պատճառ եղած է, թէ ընդհանուր եւ թէ մեր եկեղեցական պատմութեան մէջ։ Բայց որովհետեւ այդ ժողովները այն ատեն Հայոց մէջ չլսուեցան, եւ Հայ Եկեղեցին ալ անոնցմով չզբաղեցաւ, ուստի մենք ալ Քաղկեդոնի ժողվին մասին պէտք եղած տեղեկութիւնները կը վերապահենք տալ, երբոր անոր խնդիրը Հայոց կողմանէզ նկատի առնուելով սկսի Բաբգէն Ոթմսեցիի կաթողիկոսութեան ատեն։

« 266. Վասակի Դատաստանը   |   268. Աքսորելոց Վիճակը »
© Gratun.org