Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1118. Սիսի Գումարումը

Ժողովական կանոններուն վերլուծութեան չանցած, պէտք է դիտել տանք թէ Սիսի գումարումը կատարեալ ազգային ժողով մը չկրցաւ ըլլալ, որովհետեւ միայն Կիլիկիոյ ներկայացուցիչներով կազմուեցաւ, եւ անկէ դուրս եղող Հայաստանի եւ Փոքր Ասիոյ եպիսկոպոսներուն եւ վարդապետներուն եւ ոչ իսկ հրաւէր ղրկուեցաւ։ Կոստանդին կաթողիկոս մտադիր էր գալ անձամբ եւ այդր այսինքն արեւելեան գաւառները, եւ լնուլ զփափաք կարօտութեան իւրոյ, եւ միանգամայն այն կողմերու եպիսկոպոսներէն եւ վարդապետներէն պահանջել ձեռագիր սահմանիդ եդելոյ (ԿԻՐ 169), որ է ըսել, Սիսի ժողովին որոշումներուն կատարեալ ազգային կանոնի ոյժը տալ ընդհանուր համաձայնութեամբ։ Կոստանդին իր փափաքը չկրցաւ լրացնել եւ տեղէն շարժուիլ, ոչ միայն զի ծերացեալ էր նա (ԿԻր 163), այլ զի նաեւ ժամանակն կասկածոտ եւ սխալական էր (ԿԻՐ 165)։ Այս պատճառով գերիս ամս սպասելէ ետքը (ԿԻՐ 168), Վարդան վարդապետը ճամբայ հանեց, որ ի հինգ ամաց հետէ իւր մօտն էր (ԿԻՐ 165), եւ կատարեալ մտերիմն էր, եւ ունէր զսիրտ եւ զբան իւր յամենայն իրս, որպէսզի գլխաւոր վիճակները պտտի, եպիսկոպոսներուն եւ վարդապետներուն համաձայնութեան ստորագրութիւնը առնէ, եւ հաւաքերէն ետքը բոլորը մէկտեղ կաթողիկոսին բերէ (ԿԻՐ 166)։ Այդ մանրամասնութիւնները շատ իսկ են ցուցնել, թէ Սիսի 1243 տարւոյ ժողովին որոշումները չեն կրնար ազգային ժողովական կանոնի հեղինակութիւնը վայելել, քանի որ իրենց կազմութիւնը կիսովի էր եղած, եւ լրացումը երեք տարիներէ ետքը պիտի կատարուէր, եւ այն ալ ամբողջական կերպարան մը չկցաւ առնել։ Բայց աստի կանոններու վերլուծութիւնն ալ պիտի ցուցնէ, որ անոնք դաւանական եւ կանոնական գլխաւոր նիւթերու շուրջը չեն դառնար, այլ պատահական ժամանակին զեղծումներուն պատշաճեալ առժամեայ կարգարդութիւններ են, որոնք շարունակ փոփոխման ենթարկեալ կէտեր են։ Պէտք է դիտել եւս, որ ձեռուընիս չունինք ժողովական որոշմանց վաւերական պատճէնը, եպիսկոպոսներուն եւ վարդապետներուն եւ իշխաններուն թուով եւ ստորագրութիւններով, որ կարենայինք անոնց արժէքը օրինաւորապէս գնահատել։ Իսկ Կիրակոսի յառաջ բերած շրջաբերականին մէջ (ԿԻՐ 167-173) Կոստանդին այնպիսի, բացատրութիւններով կը հաղորդէ ժողովական որոշումները, որ աւելի իր անձնական առաջարկութիւններ կերեւան, քան թէ ժողովական ոճով խմբագրուած հրամաններ։ Ասիկա մեզի իրաւունք կու տայ ըսելու, թէ Կոստանդին կրցաւ Սսոյ գումարման կէտերը իր կողմէն ընդլայնել, կամ իր կողմէն ալ կէտեր աւելցնել, զորօրինակ երբ կըսէ զայս եմք հոգացեալ առաջի արքային Հեթմոյ եւ հօր իւրոյ Կոստանդեայ (ԿԻՐ 171), եւ կամ ի Ֆռանկաց գրեալ են առ մեզ (ԿԻՐ 173), եւ ուրիշ նմանօրինակ դարձուածներ։

« 1117. Կաթողիկոս Եւ Վարդան   |   1119. Կանոնական Գլուխներ »
© Gratun.org