Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

272. Դենշապուհի Հրամանները

Դենշապուհ հազիւ հրոտից 23-ի երեկոյին Նւշապուհ հասած էր, իսկոյն ձայն կը հանէ թէ թագաւորէն պաշտօն ընդունած է բանտարկեալները ազատելու, բայց նախապէս քննութիւնը մը ունի կատարելիք առանձինն, եւ թէ առաջ եկեղեցականներուն գործը պիտի վերջացնէ։ Լուրը տարածուեցաւ, բայց կապեալ եկեղեցականներ կռահեցին ազդեցութեամբ սուրբ Հոգւոյ թէ իրենց մահն է, Խուդիկէն լսելով, գաղտնիքը իմացուցած է նախարարներուն, ասոնք ալ մեծապէս տրտմած էին, որ իրենց հոգեւոր հայրերէն եւ հոգեշունչ քաջալերողներէն պիտի զրկուին (ՓԱՐ. 89)։ Խուժիկին համար Փարպեցին կը գրէ թէ բնիկ Պարսիկ վաճառական մըն էր, Խուժաստան գաւառէն, հաւատացեալ ծնողաց զաւակ, միշտ առաքինասէր վարք մը ունեցած, եւ քրիստոսասէր գործերու հետեւած, որ ստէպ Հայաստան ճանապարհորդած լինելով, զլեզու Հայերէն խօսից քաջ տեղեկաբար գիտէր (ՓԱՐ. 94), որ է ըսել, Հայու մը պէս հայերէն կը խօսէր եւ նախարարներուն հետ ալ լաւ մտերմութիւն ունէր, որոնց համար բազում ծախս յընչից եւ սպասաւորութիւն արարեալ էր, երբոր Վրկանի մէջ բանտարկուած էին (ՓԱՐ. 95)։ Այդ Խուժիկն ալ , որուն դժբախտաբար անունը մեզի հասած չէ, մարտիրոսներու ոսկորներու սրահար ու հետամուտ մըն էր, եւ ամդ փափաքով էր, որ Վրկանէն ալ Ապար եկած էր, եւ գաղտնի խորհրդակցութիւնները իմանալու հետամուտ եղած էր։ Եղիշէ Խուժիկի համար կ՚ըսէ թէ ի կօրացն արքունի էր, եւ վիճակեալ էր ի դասս դահճացն, եւ թէ Ղեւոնդեաններուն նահատակութեան համար որոշուած ջոկատին խառնուեցաւ, եւ օրապահներուն մէջ մտաւ հանդերձ գործիական տանջանարանօքն (ԵՂԻ. 125)։ Կ՚երեւի թէ վերջին անգամ դահիճներու աշխատակից ձեւանալը, անոնց դասակարգէն կարծեցուցած է վաճառակն Խուդիկը։ Դենշապուհ գիշերը քաղաքին մէջ հանգստացաւ, եւ սուրբեր աղօթից եւ տքնութեան պարապեցան, նախարարներ բաժանման վրայ կը մորմոքէին, իսկ եկեղեցականներ հոգեւորապէս կը քաջալերէին, իրենց մահը ու անոնց ազատութիւնը նախագուշակելով (ՓԱՐ. 90)։ Հազիւ թէ արշալոյսը կը մօտենար եւ ժամն էր հաւուն խօսելոյ (ՓԱՐ. 91), դարբիններ կը հասնէին, խարտել եւ կտրել եւ ի բաց հանել զերկաթսն ի ձեռաց եւ յոտից եւ ի պարանոցէ սրբոցն (ՓԱՐ. 91), բայց երկաթներուն հաստութեան եւ երկար ատենէ ժանգոտած լինելուն, եւ գործին ալ շտապողական լինելուն պատճառով, հազիւ թէ չարաչար կոտորելով եւ վիրաւորելով զմարմինս նոցա, կրնային գործը վերջացնել յերրորդժամ աւուրն (ՓԱՐ. 92)։ Դենշապուհ առջի գիշերուրնէ Նիւշապուհի ականաւորները հաւաքած եւ սաստի հրաման տուած էր, որ Հայ մը թող չտան քաղաքէն ելնել, եւ իրենք ալ իր ետեւէն չգան։ երբոր ուղեւորներու կարաւանը կը կազմուէր, բանտարկեալներու ծառայողներէն շատեր, եւ յատկապէս Խորէն Որկովեցի եւ Աբրահամ Զենակեցի քահանաներ կը պատրաստուէին մէկտեղ երթալ, բայց Դենշապուհ կը հրամայեր բռնի ետ կեցնել, եւ ի վեցերորդ ժամու աւուրն, ինքն եւ իր երկու ընկերները, վեց եկեղեցականները եւ ջոկատ մը դահիճ զինուորներ, Նիւշապուհէն կը մեկնէին Վրկան գացող ճամբով (ՓԱՐ. 94)։ Խուժիկ կանխած էր ճամբայ ելել, տոկուն եւ ուժեղ գրաստներով պզտիկ կարաւան մը կազմած, եւ իբր թէ պատահմամբ Դենշապուհի կը մօտենար, եւ ինքզինք կրակապաշտ կեղծելով խօսակցութեան կը մտնէր, եւ դիպուածոց ու շրջակայից վրայ տեղեկութիւններ կու տար, այնպէս որ Դենշապուհ կարեւոր օգնական մը գտած կը կարծէր։ Առաջ ըսած էր թէ եկեղեցականները ի Վրկան տանիմք եւ անտի արձակեմք, բայց երբոր Խուժիկը ճամբէն բաժնուելու եղաւ, պարտաւորուեցաւ յայտնել բուն նպատակը, եւ Խուժիկը ստիպել, որ իբր ջերմեռանդ կրակապաշտ մը կրակասպաններուն կորուստը տեսնէ եւ ուրախանայ։ Խուժիկը իբր թէ զիջանելով յանձն կ՚առնու Դենշապուհի ընկերանալ, մինչեւ որ կը հասնին Ռեւան անուն գիւղ մը, Նիւշապուհէ 6 փարսախ հեռու, որ հին հաշուով վեց ժամուան ճամբայ, նման այժմեան տաճկական չափերուն՝ որ մէկ փարսախը կամ երեք մղոնը մէկ ժամուան ճամբայ կը համրէ։ Նորէն երեկոյ եղած էր, ուստի կը պատրաստուին գիշերը Ռեւանի մէջ հանգստանալ. Խուժիկն ալ կը մնայ Դենշապուհի կարաւանին հետ։ Այդ ամէնը կը կատարուէր հրոտից 24-ին կամ Յուլիսի 24-ին, Շաբաթ օր։

« 271. Նիւշապուհի Մոգպետը   |   273. Ղեւոնդեան Մարտիրոսներ »
© Gratun.org