Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

273. Ղեւոնդեան Մարտիրոսներ

Կիրակին դեռ չէր լուսած, երբ Դենշապուհ, եւ իր կարաւանը Ռեւանէ կ՚ելլէին գաղտնաբար, առանց մէկու մը տեղեկութիւն տալու։ Փարսախ մը եւս, այսինքն ժամու մը չափ եւս կը հեռանան գիւղէն, եւ լուսնալու ատեն կը հասնին, քարուտ, առապարաձոր եւ աւազուտ տեղ մը, ուր ճանապարհ չկար որ մարդ անցնէր, դալար չկար որ արօտականներ գային։ Այնտեղ Դենշապուհ, Ջնիկան եւ Մովան ատեան կը կազմեն, եւ սուրբերը դատաստանի կը քաչեն։ Դենշապուհ գործը կ՚առաջարկէ ըսելով թէ, մէկ կամ երկու հոգիներու մահուան պատճառ եղողներն ալ մահապարտութեան արժանի են, մինչ անոնք այնչափ Հայերու կոտորուելուն պատճառ եղած էին, եւ թէ թագաւորը իրենց կեանքը կը շնորհէ, եւ բոլոր նախարարներն ալ կ՚արձակէ ու պատիւներնուն կը վերադարձնէ, բաւական է որ հաւանին քրիստոնէութիւնը թողուլ եւ զրադաշտական գենը ընդունիլ։ Դենշապուհի խօսքերը կը թարգմանէ, որուն ըթ պատասխանէ Յովսէփ կաթողիկոս, թէ անգամ մը Միհրներսէհի առջեւ իրենց միտքը յայտնած են, եւ փոփոխելու կամք չունին։ Ասոր վրայ հարցուփորձը, ողոքանքը ու սպառնալիքը կը շարունակեն երկարօրէն, դատաւորներուն եւ երանելիներուն մէջ։ Սահակ եպիսկոպրոս թարգմանութիւն կ՚ընէ, Յովսէփ կաթողիկոս վճռական պատասխաններ կու տայ, Ղեւոնդ երէց վարդապետական կէտեր կը բացատրէ եւ իրենց ընթացքը կը ջատագովէ։ Մուշէ եւ Արշէն քահանաներ եւ Քաջաջ սարկաւագ, իրենց համամիտ լինելը կը յայտնեն։ Այդ խօսակցութիւնները քիչ տարբերութեամբ փարպեցիէ եւ Եղիշէէ ալ յարաջ բերուած են, եւ հարկաւ Խուժիկի հաղորդած գլխաւոր իմաստներն են, զորս պատմագիրները ոճով մը գիրի առած են, իրարմէ քիզ տարբերութեամբ։ Երբոր յորդորներ եւ սպառնալիքներ արդիւք չունեցան, Դենշապուհ եւ ընկերները մահուան վճիռը գործադրել որոշեցին նախապէս տանջանքներն ալ փորձելով, թէ՛ իբր տկարացնելու միջոց, եւ թէ՛ չարալլուկ մահուամբ մեռցնելու եղանակ։ Երկու պատմագիրնրը այդ մասին ալ իրարմէ տարբերութիւններ ունին. Փարպեցիի համեմատ, նախ Դենշապուհ սուսերոգ կը կտրէ Սահակի ուսը, յտոյ Յովսէփ կը գլխատուի, Ղեւոնդ մերկացուած քարաժայռերու վրայ կը քաշկռտուի , մինչ Մուշէ, Արշէն եւ Քաջաջ կը գլխատուին, վերջէն Ղեւոնդ, եւ ամենէն վերջը Սահակ ալ կը գլխատուին (ՓԱՐ. 100-101)։ Իսկ ըստ Եղիշէի նախ վեցին ալ ոտուները եւ ձեռքերը կը կապեն, եւ երկայն պարաններով ապառաժներու վրայ կը քաշկռտեն (ԵՂԻ. 125), յետոյ Արշէնը կապկպելով կը պրկեն, ժամերով այնպէս կը պահեն ու կը գլխատեն (ԵՂԻ. 131)։ Վերջէն Դենշապուհ Սահակի ձախ ուսը կը կտրէ (ԵՂԻ. 131), անկէ ետքը, նախ Յովսէփը, յետոյ Մուշեղը եւ Քաջաջը եւ Ղեւոնդը, եւ ամենէն վերջը Սահակը կը գլխատեն (ԵՂԻ. 139)։ Յայսմաւուրք աւելի Եղիշէի պատմութեան կը մօտենայ (ՅԱՍ. Բ. 55-56)։ Երկու պատմութեանց մէջ ալ կան ամենուն գլխատմամբ վկայած ըլլալը եւ Սահակի ուսին կտրուիլը, միայն Եղիշէի մէջ աւելի են ամենուն ալ քաշկռտուիլը եւ Արշէնի պրկուիլը։ Տարբերութիւնը մասնաւոր պարագաներու վրայ է, որոնք կրնան յիշողութենէ վրիպիլ գիրի առաց ժամանակ։ Այդ եկեղեցական նահատակներուն խումբն է, որ Ղեւոնդեանց անունով տօնախմբուած եւ փառաբանուած է եկեղեցւոյ մէջ սկիզբէն ի եր։ Նահատակութեան օրը եղած է Յազկերտի 16-րդ տարին, որ է 454 հրոտից ամսոյ 25-ին, որ այն տարի պատասխանած է Յուլիս 25-ին, օրն ալ Կիրակի, ինչպէս Ասողիկ ալ կը յիշէ, հարկաւ աւանդութենէ առնելով (ԱՍՈ. 80)։ Օրինակներէն ոմանց մէջ հրոտից 27 ըսուիլը Ե եւ Է թուատառերու շփոթութեան յայտնի հետեւանք է, որովհետեւ տոմարական հաշիւներն են, որթուականներու մասին վերջնական փաստ պիտի ըլլան։

« 272. Դենշապուհի Հրամանները   |   274. Ղեւոնդեանց Անունները »
© Gratun.org