Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

274. Ղեւոնդեանց Անունները

Ղեւոնդեանց խումբը տօնացոյցի մէջ քահանայից անունով կը յիշուի (ՏՕՆ. 33), թէպէտեւ ինը նահատակներէն մին կաթողիկոս, երկուքը եպիսկոպոս, երկուքը սարկաւագ. եւ չորսը միայն լոկ քահանաներ են։ Այդ պարագային մէջ քահանայ անունը ամուսնաւոր եկեղեցականութեան հետ նոյնանշան առնուած է, եւ ինը մարտիրոսներն ալ այդ դասակարգին պատկանելնուն համար, ընդհանուր կերպով քահանայ կոչուած են, առանց աստիճանի տարբերութեան մտադրութիւն դարձնելու։ Այդ խորհրդով է որ մինչեւ այսօր, Ղեւոնդեանց տօնը Հայ Եկեղեցւոյ ամուսնաւոր քահանայութեան յատուկ տօնախմբութեան օր ճանչցուած է։ Աստիճաններուն մտադրութիւն դարձուած չըլլալուն հետեւանքն է, որ խումբին ալ անունը Ղեւոնդ քահանայէն առնուած է եւ ոչ Յովսէփ կաթողիկոսէն կամ Սահակ եպիսկոպոսէն։ Ղեւոնդ Վանանդեցին Սահակի ամենէն հին աշակերտներէն էր, եւ նոյնիսկ աշակերտներուն մէջ գլխաւոր (ԽՈՐ. 253), որ ամէն պարագայի մէջ յառաջադէմ գործողներէն մէկն էր, եւ իր ընկերներուն վրայ հսկող, որ Սահակի վերջին տարիներուն մէջ իբր փոխանորդ անոր քով գտնուած էր, որ եղծուրացներու դէմ շարժման մէջ առաջին դիմագրաւը եղած էր, որ Յովսէփի կաթողիկոսութեան անբաժին գործակիցն էր, եւ շնորհիւ իր զարգացմնան եւ ատենաբանելու յաջողակութեան՝ թէ՛ Աւարայրի բնակին մէջ, թէ՛ Տիզբոնի ատեանին առջեւ, եւ թէ Ռեւանի դատական հարցափորձին առթիւ, միշտ գլխաւոր խօսողն եղած էր։ Մէկ խօսքով Ղեւոնդ կրնայ բոլոր այդ կրօնական շարժման հոգին ըսուիլ, եւ այդ պատճառով է որ իր անունով կոչուած են իր գործակիցները։ Ղեւոնդ բնիկ էր Վանանդ գաւառի Իջաւանք գիւղէն, սակայն իր գործունէութեան ասպարէզը աւելի Բագրեւանդ գաւառի մէջ եղած է։ Տարիքը 70-ը անցած պէտք է դնել, քանի որ գիրի գիւտին օրերը արդէն իբրեւ երէց կը յիշուի, եւ անկէ իբր 50 տարի ետքն է իր նահատակութիւնը։ Յովսէփի մասին պէտք եղած տեղեկութիւնները տրուած են արդէն, իսկ տարիքին մասին 60-ի մօտ կրնանք ենթադրել զինքը, քանի որ Ղեւոնդ անոր համար Միհրներսէհի առջեւ կ՚ըսէր, թէ մանկագոյն քան զիս տեսանէք տիովք (ՓԱՐ. 79)։ Սահակ եպիսկոպոսի համար պարզապէս Ռշտունեաց ըսուիլը, առանց գաւառի եւ գիւղի (ՓԱՐ. 101, ԵՂԻ. 139) անոր նախրարական կամ ազնուական տունէ լինելըկ կը ցուցնէ։ Հարկաւ Սահակ-Մեսրոպեան աշակերտութենէն եղած է, թէպէտ նախապէս անունը յիշուած չէ, իր գաւառին եպիսկոպոսն ալ եղած է, եւ կրակին պաշտամունքը ջնջած է իր վիճակին մէջ։ Սահակի գլխաւոր արժանիքներուն մէջ յիշուած է քաջ պարսկագէտ ըլլալը, որով թէ՛ Միհրներսէհի եւ թէ՛ Դենշապուհի ատեաններուն մէջ երբեմն թարգմանի եւ երբեմն ամենուն կողմէն խօսողի դերերը վարած է։ Տարիքով աւելի Ղեւոնդի քան Յովսէփի հասակակից եղած է, ինչպէս որ Յովսէփ ալ ըստ կարգի ալեաց քան զինքն նախապատիւ կը ճանչնայ Սահակը (ԵՂԻ. 132)։ Մուշեղ քահանային հայրենիքը եղած է Աղբակ գաւառը, իսկ պաշտօնը Արծրունի նախարարութեան մօտ, իբրեւ դրան երէց, կամ որ նոյն է իբր տաներէց նախարարական ազգատոհմին։ Արծրունիք Մամիկոնեաններէն ետքը գլխաւոր դերը ունեցան կրօնական շարժման մէջ, եւ Ներշապուհ Աւարայրի բանակի կեդրոնին հրամանատարն էր։ Ըստ այսմ Մուշեղ ալ գլխաւոր դեր վարած պիտի ըլլայ, սակայն ատրուշանի մը կործանումէն զատ, յատկապէս պատմուած յիշատակ մը չունինք։ Թէպէտ յայտնի յիշուած չէ, բայց Մուշեղն ալ, Սահակ -Մեսրոպեան աշակերտութենէն եղած պիտի ըլլայ, թէ ոչ առանց զարգացման Արծրունեաց հոգեւոր վարիչը չէր կրնար ըլլալ։ Տարիքին վրայօք ալ տեղեկութիւն չունինք, բայց երիտասարդ մը եղած չէ։ Անունը շատ անգամ Մուշէ ալ գրուած կը գտնենք, ինչպէս ուրիշ տեղեր ալ Մուշեղ անունը սղուելով Մուշէ եւ Մուշ եղած էե, եւ պէտք չէ շփոթել բուն Մուշէ անունին հետ, որ Մովսէս անունին ասորահնչիւն ձեւն է, ինչպէս Եղիշէ՝ Եղիսէի եւ Շմուէլ՝ Սամուէլի։ Արշէն երէցի ծննդավայրն է Բագրեանդի Եղեգիկ գիւղը, եւ այն կողմերն ալ եղած պիտի ըլլայ քահանայական պաշտօնավարութիւնը, ինչպէս իր կալանաւորման պարագայէն ալ կը յայտնուի (§ 258)։ Արշէնի համար գլխաւոր ըսուելիքը այն է, թէ Սահակ-Մեսրոպեան աշակերտութենէն եւ ուսեալ դասակարգէն չէր, այլ ի մէջ շինական մարդկան կեցեալ էր, եւ տգիտագոյն եւս էր ի գրոց մխիթարութենէ (ԵՂԻ. 119)։ Իր ընկերները ոչ միայն զինքը չէին անարգեր, այլ մանաւանդ առաւելագոյն պատիւներով քաջալերել եւ զօրացնել կ՚աշխատէին։ Քաջաջ սարկաւագն ալ բնիկ Ռշտունի էր եւ Սահակ եպիսկոպոսի փոքրաւորը, բայց այդ դիրքին մէջ ալ յատուկ գործունէութիւն ցուցուցած էր, որ յատկապէս կալանաւորուելու եւ դատապարտուելու արժանի համարուեցաւ։ Արշէնն ու Քաջաջը պէտք է միւսներէն երիտասարդագոյն եղած ըլլան։ Այդ վեցերն եղան որ Ապար նահանգի Ռեւան գիւղէն փարսախ մը հեռու ժայռուտ եւ անբնակ տեղը նահատակուեցան, եւ յիշատակնին մանրամասնութեամբ հասած պիտի չըլլար, եթէ Խուժիկը ականատես եղած չըլլար։ Ղեւոնդեանց խումբին հետ կը համրուին եւս Թաթիկ եպիսկոպոս եւ Սամուէլ քահանայ եւ Աբրահամ սարկաւագ, որոնց վկայութիւնը պատմեցինք արդէն, առաջինը Խուժաստանի եւ վերջինները Վատգետի մէջ (§ 269)։ Ըստ այսմ ինն եւ Ղեւոնդեանց քահանայից խումբը կազմողներ, եւ տասներորդ կը լինի Նիւշապուհի հաւատացեալ մոգպետը, եթէ փարատուի Փարպեցիի լռութենէն ծագած կասկածը։

« 273. Ղեւոնդեան Մարտիրոսներ   |   275. Ղեւոնդեանց Ոսկրները »
© Gratun.org