Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

277. Առաջին Վեցերը

Սահակ-Մեսրոպեան աշակերտութեան մէջ ամենէնառաջ յիշուածներն են Յովհան Եկեղեցացի եւ Յովսէփ Պաղնաց, որոնք Մեսրոպի աշխատակցեցան թերի այբուբէնի միջոցին, անոր ընկերացան Սամ»ոսատի ուղեւորութեան մէջ, մօտը գտնուեցան գիրերուն վերջնական կազմակերպութեան ատեն (§ 191)։ Նոյները կը յիշուին եւս Բիւզանդիա գացող աշակերտներուն մէջ (§ 208), եւ անկէ ետքը պատմութեան մէջ չենք հանդիպիր անոնց անունով եւ մատանունով յիշուելուն։ Շահապիվանի ժողովին մէջ կան Յովսէփ եւ Յովհան երէցներ (§ 228), առանց ուրիշ յաւելուածոյ, որ կրնան նոյնացուիլ, բայց արտաշատի ժողովին մէջ ոչ Յովհան կը կայ եւ ոչ Յովսէփ մը, Հողոցմեցիէն զատ։ Թովմաս պատմիչ Յովհան մը կը յիշէ Մոկաց եպիսկոպոս (ԱՐԾ. 82), եւ Կորիւն՝ Յովսէփի (§ 233)։ Անհաւանական չէ որ նոյնիսկ Եկեղեցացին ըլլայ Մոկաց եպիսկոպոսը, բայց ոչ երբեք Հողոցմեցիին օգնականը։ Վախճաննին չենք գիտեր, 451-ի պատահարներէն առաջ վախճանած են թերեւս, զի աշակերտներուն երիցագոյնները լինելով, հարկաւ ծերագոյններն ալ էին։ Բիւզանդիա գաղոց վեցերէն է Եզնիկ Կողբացի (§ 208), որ անկէ դառնալէ ետքը կը նշանակուի իբր յատուկ գործակից Սահակի՝ Ս. Գրոց թարգմանութեան վերջնական բաղդատութեան ատեն (ԿՈՐ. 34)։ Սա ինքն կը նոյնացուի Արտաշատի ժողովին ներկայ եղող Բագրեւանդի եպիսկոսին հետ (§ 241), եւ կ՚երեւի թէ անկէ ետքը շուտով վախփանած է։ Եզնաիկ հռչաակաւոր է իր Եղծ աղանդոց գիրքովը, որ իմաստասիրական տեսակին մէջ միակ, եւ հայկաբանութեան տեսակէտէն գերազանց մատենագրութիւն ճանչցուած է։ Հոգեւորական ճառեր ալ գրած կ՚ըսուի (ՉԱՄ. Ա. 536), բայց ծանօթ չեն։ Վեցերէն մին ալ Կորիւն է (§ 233), որուն ծննդավայրն անծանօթ մնացած է, եւ Սքանչելի մականունով կը ճանչցուի։ Մեսրոպի գրած է Հողոմեցիին հրամանով (ԿՈՐ. 8), եւ այս է անունովը մնացած միակ մատենագրութիւնը, տարբերեալ օրինակներով, ինչ որ կարեւոր նիւթ մըն է եղած մատենագրութեամբ զբաղողներուն։ Ինքն իրեն համար կ՚ըսէ թէ Վրաստանի եպիսկոպոսներուն մէջ, իրեն համար ալ է եղեալ ի կարգ եպիսկոպոսութեան վիճակ (ԿՈՐ. 26), բայց թէ ե՞րբ եւ որչա՞փ ատեն՝ չդենք կրնար ճշդել։ Արտաշատի ժողովին ներկաներէն չէ, որով հաւանաբար անկէ առաջ վախճանած է։ Բիւզանդիա գացողներուն մէկն ալ Արձան Արծրունին է (§ 241), որուն անունը անգամ մըն ալ կը յիշուի Ղեւոնդի վրայ ցոլացած լոյսին տեսիլքին առթիւ (ՓԱՐ. 70), բայց իր գործունէութեան վրայ բան մը չենք գիտեր, նոյնիսկ Արծրունեաց պատմիչին ալ անծոնօթ մնացած է Արձանի անունը։ Վեցերը լրացնելու համար նորէն յիշենք Ղեւոնդ Վանանդեցին, որուն պատմութիւնը երկարօրէն ըրինք, եւ որ իբր աշակերտաց գլխաւոր ճանչցուած էր ժամանակին (ԽՈՐ. 253)։

« 276. Սահակ Մեսրոպեաններ   |   278. Մնացեալ Աշակերտներ »
© Gratun.org