Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովսէփ Ա. Հողոցմեցի

278. Մնացեալ Աշակերտներ

Զոյգ ընկերներ կը նշանակուին միշտ, Տիրայր Խորձենացի եւ Մուշէ Տարոնեցի, որք առաջին անգամ Մեսրոպի օգնական տրուեցան անկատար այբուբէնով աշխատելու համար (ՓԱՐ. 15), եւ գործին լրանալէն ետքը Մեսրոպի հետ հիւսիսային գաւառները ուսուցանելու գացին (ԿՈՐ. 24), եւ Վրաց լեզուին տառերն ալ կազմուելէն ետքը նոյն երկուքը այնտեղ ուսուցիչ մնացին Մեսրոպի գործը շարունակելու (ՓԱՐ. 248)։ Տիրայրի անունը երբեմն Տէր ալ գրուած է, իսկ Կորիւնի խօսքերէն այնպէս կ՚իմացուի, թէ Խորձենացիէն զատ ուրիշ Տէր մըն ալ կար՝ Կայէն կամ Կայենական գաւառի եպիսկոպոս, Սիւնեաց նահանգին մէջ (ԿՈՐ. 24)։ Վերոյիշեալ երկուքին գործերուն մասին ուրիշ տեղեկութիւն չունինք, եւ ոչ ալ իրենց անունով մատենագրութիւն մը։ Արտաշատի ժողովին մէջ կը գտնենք Մուշէ մը Արծրունեաց եպիսկոպրոս, բայց չենք կրնար վճռել թէ սոյն այս Տարոնեցին է։ Իսկ Փարպեցիին գրածը, թէ զհրեշտականման այրն զՏէր, նոյն անհանգիստ հալածանօք վախճանեցուցին (ՓԱՐ. 202), դժուարութիւն չենք զգար Խորձենացիին պատշաճեցնել։ Մեսրոպի հիւսիսային գաւառներու մէջ աշխատած ատեն, իրեն գործակիցներ եղած են Անանիա Սիւնի (ՓԱՐ. 248), որ Արտաշատի ժոողվին ալ ներկայ եղած է՝ իբր եպիսկոպոս Սիւնեաց (§ 241), Դանան Եկեղեցացի եւ Ենովք Սպերցի (ԿՈՐ. 30), Մուշեղ Բալասական (ԿՈՐ. 31), Յովնաթան Սիւնի, Բենիամին Աղուան (ԽՈՐ. 248), եւ Սամուէլ Տաշրացի (ԿՈՐ. 32), որոնց մասին աւելի տեղեկութիւն մը չենք գտներ պատմագիրներու մօտ։ Գնիթ Դերջանցի, նոյն գաւառին եպիսկոպոս, ընկերակցած է Մեսրոպի եւ Վարդանի՝ պատգամաւորութեամբ Բիւզանդիա գտցած ատենին (§ 202)։ Տիրուկ Զարիշատցի յունական բաժնին մէջ աշխատած եւ Սահակը այնտեղ տանելու համար պատգամաւորութիւն կատարած է (ԽՈՐ. 266)։ Ասոնց ամենուն գործունէութեան եւ վախճանին մասին ուրիշ բան մը պիտի չկարենանք աւելցնել։ Յատուկ յիշատակութեան արժանի է Ազան Արշծրունի, Վասակ Արծրունիի որդին, զինուորական դասակարգի մէջ յառաջադէմ նախարարազուն մը, որ իր հօրը տգեղ գործերէն զզուած , ոշխարհք թողլու եւ կրօնաւորելու համար Սահակին կը դիմէ՝ երբ այնինչ դեռ տէգ մօրուացն ի վերայ գեղեցկատեսիլ վարդափթիթ ծնօտիցն բուսանէր (ՓԱՐ. 5)։ Սահակ խորհուրդ կու տայ սպանել, մի գուցէ Վասակ՝ Պարսից թագաւորին մօտ նենգամիտ բանսարկութեան առիթ գտնէ (ԱՐԾ. 75)։ Ազան կը սպասէ, բայց միտքը չի փոխեր, եւ կրօնաւորական սքեմը կը զգենու Սահակին աքսորէ դառնալէն ետքը (ԱՐԾ. 80)։ Հօրն ու հօրեղբայրներուն հետ յունական գաւառներ ալ կ՚այցելէ, եւ նորէն Հայաստան դառնալով սրբութեամբ կը վախճանի եւ կը թաղուի Ադամակերտի վանքը (ՓԱՐ. 5 եւ ԱՐԾ. 91), Արծրունեաց գաւառին մէջ։ Ազանի ուսումնական աշխատութեանց վրայ որոշ յիշատակներ չկան, սակայն նա ալ ընդհանրապէս թարգմանիչ աշակերտներուն կարգը կը դրուի։ Սոյն կարգին մէջ յիշուելու է եւս Երեմիա, հաւանաբար նոյնինքն Երեմիա Վաղարշապատցի երէցը, որ Վարդանին ետեւէն ղրկուածներէն մին էր (§ 248), եւ սարկաւագապետ կոչմամբ գտնուած է Սահակի մօտ անոր մահուան ատեն (§ 221), եւ անշուշտ թարգմանիչ աշակերտ մըն էր։ Անգամ մըն ալ յիշենք Յովսէփ Հողոցմեցին, Թաթիկ Բասենցին, Սահակ Ռշտունինեւ Մուշէ Աղբակեցին, Ղեւոնդեան մարտիրոսներուն թիւէն, որոնց Սահակ-Մեսրոպեան աշակերտութենէն լինելը ակնարկեցինք իրեն կարգին (§ 247)։ Մինչեւ հիմա յիշուած անունները, Սահակ-Մեսրոպեան խումբին առաջիններն ու երիցագոյններն են։ Ասոնցմէ զատ կան խումբ մըն ալ, որք կրտսերագոյն անունով ճանչցուած են, եւ որոնց գործունէութիւնը անագան հրապարակ ելած է, մենք ալ իր կարգին կը թողունք անոնց վրայ խօսիլը։

« 277. Առաջին Վեցերը   |   279. Կաթողիկոս Ըլլալը »
© Gratun.org