Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մելիտէ Ա. Մանազկերտացի

279. Կաթողիկոս Ըլլալը

Ղեւոնդեանց նահատակութիւնը ամբողջացնելու նպատակով անոնց պատմութիւնը առաջ տարինք, բայց պէտք է երկու երեք տարիով ետ դառնանք Հայաստանի եւ Հայ Եկեղեցւոյ վերաբերեալ դիպուածները պատմելու համար։ Աւարայրի ճակատամարտը, եկեղեցականներու եւ նախարարներու աքսորուիլը, եւ մարզպան Ատրորմիզդին գործունէութիւնը պահ մը թող չտուին, որ ներքին եւ եկեղեցական կարգադրութեանց վրայ հնար լինէր մտադրութիւն դարձնել։ Միւս կողմէն Հայոց ազգին գլխէն անցած արկածները, ընդհանուր ուղղութեան վարյ ալ ազդած էին։ Եկեղեցականութեան գլխաւորները բանտարկուած են աքսորուած, նախարարական տուներէն բոլոր գործունեաները հեռացուած, ահուսարսափ ամենուն վրայ տիրած, բնական էր որ նոր մարդեր եւ նոր կերպեր մէջտեղ ելլէին։ Մարզպանն ալ, որ արտաքին ձեւարկերպութիւնները պահելու կը տետեւէր, կ՚ուզէ որ եկեղեցին գլուխ մը ունենայ։ Յովսէփ կաթողիկոս ինքն ալ կը հրամայէր որ եկեղեցին անգլուխ չմնան (ՅՈՎ. 78), նախարարներէն յարմարողներն էին որ տանուտէրութիւնները կը վարէին, եկեղեցականներէն աւելի եռանդոտները քաշուած էին, ուստի իրաց բնական երպով հին սովորութիւնները նորէն մէջտեղ ելան, եւ ժառանգական ընտրութեան ձեւը երեւան եկաւ։ Լուսաւորչեան սերունդին սպառելուն պատճառաւ Ազբիանոսեան սերունդը նորէն բաց ասպարէզ ունեցաւ, եւ Մելիտէ Մանազկերտացի կաթողիկոսութեան աթոռը բարձրացաւ։ Պատմութիւնը իր նախընթացը չի յիշեր, բայց մենք չենք վարանիր նոյնացնել զայն Շահապիվանի ժողովին ներկայ Մեղիտոս երէցին (§ 228), եւ Արտաշատի ժողովին ներկայ Մանազկերտի Մելիտէ եպիսկոպոսի հետ (§ 241)։ Այդ ենթադրութեամբ, ուղղութեան հակամէտ, բայց ծերացած, եւ տկարացած անձ մը կը ներկայանայ Մելիտէ, երբ 452-ին կաթողիկոսութեան կը կոչուի։ Ազգային պատմիչներ Յովհաննէս կաթողիկոսէ սկսելով, եւ կաթողիկոսներու գաւազանագիրք կազմողներ, ընդհանուր կերպով ցուցակի չեն անցըներ Մելիտէն, եւ անոր յաջորդող Մովսէսը, եւ Յովսէփ Հողոցմեցիէ ետքը Գիւտ Արահազացին կ՚անցնին, իբր թէ անմիջապէս իրարու յաջորդած ըլլային (ՅՈՎ. 79, ՕՐԲ. Բ. 249)։ Միայն յետինք սկսան յիշել այս երկուքը (ՉԱՄ. Բ. 85), եւ այս է ընդունելի դրութիւնը, որովհետեւ բոլոր լռողներուն դէմ զօրաւոր է Փարպեցիին վկայութիւնը, որ կը գրէ թէ յետ կատարման սրբոյ կաթողիկոսին Յովսեփայ յաջորդեաց զկաթողիկոսութիւնն յաշխարհիս Հայոց տէր Մելիտէ, որ էր յազգէն Մանազկերտացեացն (ՓԱՐ. 110)։ Միայն թէ Յովսէփի կատարման ժամանակը, մինչեւ 454 նահատակութեան թուականը յետաձգելու տեղ, յարմարագոյն է մահապարտութեան վճիռին վրայ իմանալ, որ 452-ին տրուեցաւ, ինչպէս նոյնինքն Յովհաննէս կաթողիկոս ալ իմացած է յաջորդութեան որոշումը (ՅՈՎ. 77), Յովսէփի կենդանութեան ատեն դնելով՝ նոր կաթողիկոսի ընտրութիւնը։

« 278. Մնացեալ Աշակերտներ   |   280. Մելիտէի Սւղղութիւնը »
© Gratun.org