Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Գիւտ Արահեզեցի

285. Աղուանից Շարժումը

Յիշեցինք արդէն թէ Պերոզ աքսորեալ նախարարներուն կատարեալ ազատութիւնը յետաձգեց։ Այդ յապաղման պատճառ կրնար տալ Հայերուն վրայ եղած սովորական կասկածը, մանաւանդ երկար տառապանքի հետեւանօք անոնց մէջ աճած կծու կսկիծը, բայց մասնաւր պարագայ մըն ալ եկաւ ընդհանուր կսկիծը զօրացնել։ Հայ նախարարներուն կեղծուրացութեան առթիւ (§ 245) իրենց ընկերակից եղած էր Վաչէ Աղուաից թագաւորը, որ ինչչափ ալ յետոյ պահ մը ջանացած էր ինքն ալ քրիստոնէութիւնը հռչակել Հայաստանէն եկող Վարդանի բանակին օգնութեամբ, սակայն Վարդանի արտորնօք մեկնելէն ետքը պարտաւորուած էր նորէն կեղթուրացութեան կերպարանը զգենուլ, եւ մինչեւ իսկ Յազկերտի քրոջ աղջկան հետ ամուսնանալով,իր երկրի հանդարտութիւնը ապահոված էր Այսպէս յառաջեցին գործերը մինչեւ որ Յազկերտ կենդանի էր, եւ մինչեւ որ երկու արքայորդիներուն ժառանգական պատերազմը սկսաւ։ Շփոթ կացութիւնը քաջալերեց Վաչէն, եւ կեղթուրաց վիճակը թօթափել համարձակեցաւ, յայտնապէս քրիստոնէութիւնը յայտարարել եւ Պարսիկներուն դէմ ելնել, ու անոնց հետքը իր երկրէն հեռացնել։ Պերոզ իր թագաւորութիւնը ապահովելէն ետքը, մտադրութիւնը դարձուց այն կողմը եւ նորէն Աղուանները հնազանդեցնելու համար պատերազմ բացաւ, բայց Վաչէ Կովկասի Մասքութներէն տասնեւմէկ իշխաններ կամ թագաւորներ իրեն նիզակակից առնելով, քաջութեամբ դիմադրեց Պարսիկներուն։ Պերոզ նեղի մտած, նոյնիսկ Հոնաց կամ Քուշանաց գունդերը վարձեց, որք կռուեցան տարի մի ընդ Աղուանից արքայի, եւ թէպէտ մեծամեծ աւերումներ եղան, բայց Աղուանք ու Կովկասայինք չընկճուեցան։ Վերջապէս Պերոզ հաւանեցաւ հաշտութիւն կնքել, պայմանաւ որ իր քոյրը եւ քեռորդին իրեն յանձնուին։ Վաչէ հաւանեցաւ եւ զմայրն եւ զկինն ետ տանել, որոնք ի բնէ մոգք էին, եւ ինքն ալ կ՚ուզէր բոլորովին երկրէն հեռանալ, եւ հեռաւոր տեղ մը կրօնաւորիլ, բայց վերջէն հաւանեցաւ երկրին մէջ մնալ, բայց միշտ ապաշխարութեան եւ կրօնաւորութեան կեանք մը վարելով (ԵՂԻ. 154)։ Այդ եղելութեանց համբաւը Հայաստան հասաւ, եւ ամենուն քաջալերական խթան մը եղաւ, Գիւտ կաթողիկոս գեղեցիկ գիր մը ուղղեց Վաչէի, ուր կը յիշէ Լուսաւորչի ժամանակ Ուռնայրի ձեռքով Աղուանից քրիստոնէութիւն ընդունիլը, եւ Վաչէի վերջին արիութիւնը գովելով կը բարձրացնէ անոր հաւատքը, եւ աստուածային վարձուց արժանաւոր լինելը կը վստահեցնէ։ Ընտիր եւ զօրաւոր է Գիւտի գիրը, որ զինքն կորովի եւ հմուտ գրչի տէր կը ցուցնէ (ԿԱՂ. Ա. 103-115)։ Աղուանից խռովութիւնները տեւեցին մինչեւ ի հինգերորդ ամն Պերոզի (ԵՂԻ. 155), այսինքն մինչեւ 641, Գիւտի կաթողիկոսութեան սկիզբը։ Վաչէի թէ մակագիրին (ԿԱՂ. Ա. 103), եւ թէ գրութեան մէջ (ԿԱՂ. Ա. 113), Գիւտ պարզապէս իբր եպիսկոպոս յիշուած է, սակայն կաթողիկոսութեան ատեն գրուած լինելը ոճէն ալ կը յայտնուի։

« 284. Նախընթացն և Ընտրութիւնը   |   286. Նախարարք և Տիկնայք »
© Gratun.org