Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Գիւտ Արահեզեցի

286. Նախարարք և Տիկնայք

Աղուանից խռովութիւնները խափանած էին Հայ նախարարներուն կատարեալ ազատութիւնը, թէպէտեւ ռոճիկնին եւ պատիւնին օրըստօրէ աւելցած էր, եւ միշտ կենօք եւ պատուով արձակելու խոստումները կը կրկնուէին։ Վերջապէս երբոր միջոց մը եւս անցաւ եւ Պերոզի թագաւորութիւնը մտաւ յամն վեցերորդ, 462-ի գարունին, Հայաստան դառնալնուն հրամանը տրուեցաւ (ԵՂԻ. 155, ՓԱՐ. 110)։ Այստեղ յարմար կը սեպենք պահ մը յետսահայեաց ակնարկ մը նետել 451-է 462 տարիներուն վրայ, որ եղաւ նախարարներուն տառապանաց միջոցը, զոր իբր տասնամեայ միջոց մը կը դնէ Եղիշէ վերոյիշեալ հաշուով (ԵՂԻ. 146)։ աւարայրի ճակատամարտէն ետքն էր, 451-ին, որ Հայաստանէ հեռացուեցան, Տիզբոնի դատաստանէն ետքը Պարսկաստանի մէջ բանտարկուեցան, 454-ին Նիւշապուհ փոխադրուեցան միշտ կապանօք, Ղեւոնդեանց նահատակութենէն ետքը նորէն Վրկանի բերդը տարուեցան, 457-ին կապանքներէ ազատեալով Պասկաստանի մէջ ծառայեցին, 459-ին Պերոզի կողմէ աւելի ընդարձակութիւն տեսան. բայց մինչեւ 462 չկրցան կատարեալ ազատութեամբ իրենց տեղերը դառնալ։ Առաջին մասը տանջանքով եւ խիստ տառապանքով, վերջին մասն ալ զգալի զրկումներով, երկարատեւ խոստովանողութիւն մը եղան 37 նախարաներուն համար, որք ամենայն զուարթութեամբ եւ արիութեամբ կրեցին ամէն նեղութիւնները, միշտ մերժելով ուրացութեան առաջարկները, եւ վարձուց ու վայելից հրապոյրները, որոնք իրենց առջեւ կը դրուէին, եթէ յանձն առնէին քրիստոնէութիւնը թողուլ։ Իրենցմէ ոչ ոք, ոչ տարիքոտներէն եւ ոչ երիտասարդներէն, վայրկեան մը իսկ միտքէն չանցուց, կեղծուրացութեամբ ալ ազատութիւն ձեռք ձգել։ Ներշապուհ Արծրունի, Վահան Ամատունի եւ Շմաւոն Անձեւացի, այդ խումբին գլխաւորները, որք 450-ի կեղծուրացութեան մէջ գտնուած էին, այն ատեն յոյս մը ունէին կազմ ու պատրաստ Հայաստանի մէջ արդիւնաւոր ընդդիմութիւն կազմակերպել, բայց աւեր Հայաստանը չէր կրնար այլեւս այդ ակնկալութիւնը ներշնչել, ուստի իրենք գլուխ եղած՝ ընկերները արիասիրտ տոկունութեան կը յորդորէին եւ ամէնքը իբրեւ վանօրէից կրօնաւորներ սաղմոսներով ու երգերով ատեննին կ՚անցընէին։ Ցորչափ հոգեւորականները իրենց իրենց հետ էին, անոնց առաջնորդութիւնը կը վայելէին. անոնց նահատակութենէն ետքը ծերագոյններ գլխաւորութիւնը ստանձնած էին, իսկ երիտասարդագոյն եւ նուազ վարժ եղողները, ուսան դպրութիւն հայերնի աշխարհին իւրեանց, եւ եղեւ նոցա այն կերակուր հոգեւոր (ԵՂԻ. 152)։ Իրենց կենցաղական նեղութեանց վրայ խօսիլ աւելորդ է, քանի որ շղթայակապ բանտարկութեան խոստութեանց մէջ կ՚ապրէին։ Անոնց կրած նեղութեանց համահաւասարը կամաւրապէս յանձն առած էինե, նահատակեալ եւ բանտարկեալ եւ հալածեալ նախարարներուն կիներն ու աղջիկներն ու ազգակիցները, որոնցմէ հինգ հարիւրով չափ յականէ յանուանէ ճանաչեմ կ՚ըսէ Եղիշէ, թէ աւագագոյն եւ թէ կրտսերագոյն եղողներէն (ԵՂԻ. 155)։ Փապհեծնա (ՓԱՐ. 109-110), եւ Եղիշէն (ԵՂԻ. 155-158) ազդու եւ զգայուն կերպով կը նկարագրեն Հայոց աշխարհին փափկասուն տիկիններուն եւ նազելի օրիորդներուն չարքաշ կեանքը, որոնք իրենց զարդերն ու հեշտութիւններն ու ընտանեական դիւրութիւները լքած, եւ ամէն տեսակ զրկումներու ինքզինքնին ենթարկած, բոլորովին ճգնողական եւ աղօթական կեանք մը կը վարէին, չկարենալով հարկաւ ինքզինքնուն ներել ամենէն պզտիկ վայելքներն անգամ, երբ իրենց սիրելիները կամ կեանքերնին զոհած էին կամ տառապանաց կեանք մը կը վարէին։ Կ՚երեւի 457-է ետքն ալ, արբոր բանտարկեալ նախարարներ մասնաւոր ազատութիւն ստացան, ասդին իրենց ընտանիքները չարքաշ կենցաղնին չփոխեցին, մինչեւ որ իրենց սիրելեաց հետ գրկախառնուելնուն օրը հասաւ։

« 285. Աղուանից Շարժումը   |   287. Նախարարներուն Վերադարձը »
© Gratun.org