Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1120. Բարեկարգական Գլուխներ

Յաջորդող կանոններ ընդհանուր կերպով զանազան բարեկարգական կէտեր նըատի կառնեն։ Թ Եպիսկոպոս կամ վարդապետ կամ երէց կամ գերոյ տէր, թերեւս գիւղի քահանայ, կամ թէ գերիներու հետ եղող քահանայ, յօտար աշխարհէ եկած՝ կարգիլուի շրջիլ ու շինել, բայց եթէ թեմի եպիսկոպոսին հրամանաւ, բայց ճշմարտացն մի՛ հակառակեսցեն։ Վերջին պայմանը ոմանց մօտ կը պակսի (ԿՐԿ 290)։ Այդ կանոնին մէջ յիշուած օտարը, մենք օտար եկեղեցիէ եղողներուն, իսկ ճշմարիտը Հայ եկեղեցիէ եղողներուն վրայ կը սիրենք իմանալ, ապա թէ ոչ ճշմարիտի դէմ սուտերը պիտի իմանայինք, եւ կանոնը իմաստէ զուրկ կը մնար։ Ժ. Գրոց դասասացք եւ գրոց աշակերտք վկայութեամբ ընտրուած պիտի ըլլան, եւ առաջինները գիտունք, եւ գրոց վարժք եւ տեղեակք եւ փորձ պէտք է ըլլան, կըսէ կանոնը, որ յայտնապէս սուրբ գրող ուսման համար է։ ԺԱ. Նոյն իսկ զսուրբ գիրս եկեղեցւոյ գրել, միայն արուեստաւորաց եւ գիտնոց եւ ուղղափառաց պիտի թոյլատրուի, վասնզի կրնային ձախող հետեւանքներ բղխիլ անվարժ եւ անուղիղ ընդօրինակողներուն գրիչէն։ Այս ալ տեսակ մը զգուշական գրաքննութիւն է, որ շատ կարեւոր էր երբ լատինասիրութիւնը կը սկսէր ընդարձակուիլ։ ԺԲ. Եպիսկոպոսներուն կը հրամայուի երկիցս անգամ ի տարւոջ շրջիլ յիւր Թեմն, եւ ուրիշ կարգադրութեանց հետ, սուրբ եւ գիտուն քորեպիսկոպոս դնել, որ զեկեղեցւոյ դաիաստան ըստ կանոնաց առնել մարթասցի, երկիւղած եւ անագահ։ Քորեպիսկոպոսներ եպիսկոպոսի օգնականներ են, որ երբ եպիսկոպոս քաղաքի մէջ կը գործէ, կը հովուէ ու կը դատէ, անոնք ալ վիճակին գիւղական շրջանակներուն մէջ միեւնոյն գործերը կը կատարեն։ Միւս կողմէն յայտնի է որ հին ատեններ դատական գործերէն շատերը եկեղեցական ատեան կը հանուէին, ինչպէս կանոններու մէջ յիշուած նիւթերէն ալ կը քաղուի։ ԺԳ. Կանոնը նոր եւ ասկէ առաջ չյիշուած պաշտօն մը կը յիշէ, որ է խոստովանահայր։ Իշխաններէն ոմանց խոստովանութեան հայրեր յիշուած էին, որոնք պարզ ծխատէրերն էին, բայց ընդհանուր խոստովանահայրեր, որ ամէն կիրակի ժողովուրդը պիտի խոստովանեցնեն վասն շաբաթու յանցանացն, եւ քահանաներն ալ նոյն խոստովանահայրերուն հրամանով միայն զիւրեանց ժողովրդեան զարժանաւորն պիտի հաղորդեն, բոլորովին նոր գրութիւն մըն է՝ որ Լատինէ ալ փոխանցում մը չէ, անցեալին մէջ յիշուած չէ, եւ ապագային մէջ հետք թողած չէ։ Միւս կողմէն Կոստանդինի եւ Սիսի ժողովին մէկ նոր կարգադրութիւնն է ըսելու ալ փաստ չենք գտներ։ Նկատելի է գլխաւորապէս առանց դրամի ընելու կրկին եւ կրկին հրամանը։ Թերեւս դրամ շորթելու կերպ մըն էր, տեղ տեղ մուծուած, զոր կանոնը կուզէ կարգի բերել, եւ կը հրամայէ որ խոստոսվանահայրերը ծեր եւ գիտուն քահանաներէ առնուին, եւ գործողութիւնը առանց դրամի կատարուի։ ԺԴ. Կանոնը կը հրամայէ հաղորդը հիւանդներուն առանց բուրվառի եւ մոմեղէնի չտանիլ, ինչ որ դիւրին պիտի չըլլար Կիլիկիայէ դուրս։ Աւելի կարեւոր է նոյն կանոնին երկրորդ մասը, որ իբր զատ կանոն մը կրնար համարուիլ, ինչպէս ոմանք բաժնած են (ՉԱՄ Գ 228), եւ որ ծխատիրութեան կերպը կորոշէ, թէ ծխատէրի ընտրութիւնը պէտք է եպիսկոպոսն հրամայեսցէ, եւ ոչ թէ ժողովուրդը որոշէ ում եւ կամին ծուխ լինի։ Ծուխերուն հիմնապէս տէրունի ըլլալուն սկզբունքն է, որ մինչեւ վերջի ատեններ քաղաքներու մէջ ալ հաստատուն կը պահուէր, եւ որ այժմ բոլորովին մոռացութեան տրուած կը տեսնուի։

« 1119. Կանոնական Գլուխներ   |   1121. Բարոյական Գլուխներ »
© Gratun.org