Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Գիւտ Արահեզեցի

290. Գիւտի Դատաստանը

Պերոզ, որ Հայ նախարաներուն ազատարարն էր եղած, սիրտով բարեսէր եւ ուղղութեամբը լաւ մէկը չէր։ Տեսակ մը ստիպումով տուած էր ազատութիւնը, այն ալ շատ մը քաշկռտուքներէ ետքը, ինչպէս տեսանք։ Անձնական շահն էր եղած Պերոզի շարժառիթը, ապա թէ ոչ իր հալածիչ հօրմէն տարբերութիւն չունէր։ Ատրորմիզդի հաշտարար մարզպանութիւնն ալ վերջացած էր, չենք գիտեր թէ մահուամբ կամ պաշտօնակնկութեամբ, եւ 464-ին անոր յաջորդած էր Ատրվշնասպ Յողմանդեան, եւ իր նախորդին ուղղութեան հակառակ ընթացքի ձեռնարկած։ Շարունակ կրկնուած քսութիւններ եւ զրպարտութիւններ իրենց արդիւնքն ունեցան վերջապէս։ Յայներու հետ բանակցութեանց լուրը աւելի եւս հաստատեց ամրաստանութիւնները, եւ Պերոզ հրաման ըրաւ եւ Գիւտ կաթողիկոսը Տիզբոն կանչեց քննելու եւ ատելու համար։ Գիւտ առանց դժուարութիւն յարուցանելու համակերպեցաւ, եւ ինքնին Տիզբոն հասաւ 471-ին, ուր պատուաւոր ընդունելութիւն մը ըրին իրեն Պարսիկ քրիստոնեաները, Տիզբոնի եւ Խուժաստանի եւ Հրեւի եպիսկոպոսին՝ այսինքն Պարսկաստանի պատրիարքին գլխաւորութեամբ։ Պերոզ իր առջեւ ը չհանեց կաթողիկոսը, այլ Աշտատ զօրավարի որդի Յըյզատվշնասպ Միհրանի յանձնեց անկէ բացատրութիւններ ուզել Գադիշոյ Խորխոռունիի ամբաստանութեանց վրայ։ Գիւտ համարձակութեամբ պատասխանեց ամէն հարցումներուն։ Գադիշոյի եւ անոր ընկերներուն դէմ ունեցած հակառակութեան մասին ըսաւ, թէ չի կրնար ուրացեալներու մտերիմ եւ բարեկամ ըլլալ, թէպէտեւ անոնց դարձին կը փափաքի եւ կ՚աղօթէ, եւ մինչեւ իսկ զոհողութեանց ալ պատարստ է։ Յոյներու հետ յարաբերութեանց համար ըսաւ, թէ այնտեղ ուսում առած լինելու հին կնկերներ ունի, եւ թէ եկեղեցիին սպասները այնտեղէն բերել տալ պարտաւոր է, ուրիշ տեղ չգտնուելու համար։ Իսկ հաւատարմութեան մասին ըսաւ թէ իր կրօնքն իսկ այդպէս կը հրամայէ եւ ինքն ալ ըստ այնմ կը վարուի։ Պատասխանները գոհացուցիչ երեւցան Պերոզի աչքին, սակայն չուզեց առիթը կորսնցնել, ուստի առաջարկել տուաւ, որ իրենց դենը ընդունի, որպէսզի ունեցած պաշտօնը պահէ, զոր մինչեւ հիմա առանց թագաւորին հաստատութեան պահած է, եւ մեծամեծ պատիւներ եւ ընծաներ ստանայ, ապա թէ ոչ պաշտօնէն ալ, եպիսկոպոսութենէն ալ կը զրկէ։ Գիտ փափաք յայտնեց ուղղակի Պերոզի առջեւ խօսիլ, բայց Յըզավշնասպի պնդելուն վրայ պատասխանեց, թէ կաթողիկոսութեան ծանրութենէն ազատելու գոհ կ՚ըլլայ, թէ եպիսկոպոսութիւնը թագաւորը չի կրնար առնել, եւ թէ ոչ մի պայմանով քրիստոնէութիւնը չ՚ուրանար, եւ իրենց անպիտան եւ գարշելի օրինաց չի հետեւիր. իսկ խոստացուած ոսկիները անարգանք կը համարի։ Յըզատվշնասպ ստիպեալ հաղորդեց թագաւորին Գիւտի խիստ խօսքերը։ Պերոզ զայրացաւ իրեն եւ իրեն կրօնքին եղած անարգանքին, բայց մտաբերելով չուզեց ոչ սպաննել եւ ոչ բանտարկել, ոչ տամ, ըսաւ, համբուրել զկապանս նորա, եւ ոչ երկիրպագանել ոսկերաց նորա, եւ աւելցուց. կաց ուր եւ կամիս, բայց ի գործոյ կաթողիկոսութեանդ հեռի ես, եւ չէ քո (ՓԱՐ. 113-115)։ Ասոր վրայ Գիւտ միջոց մը Տիզբոնի մէջ մնաց, Փարպեցին կ՚ըսէ, ըստ իւրում կամելոյ, բայց գուցէ Տիզբոնէ մեկնելու արտօնութիւնը շուտով չտրուեցաւ։ Այնտեղ ալ քրիստոնէից խնամքով զբաղեցաւ, ձեռնադրութիւններ կատարեց, եւ հաւանաբար այս ալ Պերոզի աչքին հաճելի չըլլալուն, իրեն տեղը ղրկուեցաւ, բայց հայրապետանոց չդարձաւ, այլ Ոթմուս քաշուեցաւ, եւ այնտեղ ապրեցաւ առաւելապէս պատուովք քան զառաջինն (ՓԱՐԳ. 116), որովհետեւ ազգը չդադրեցաւ իր սուրբ կաթողիկոսին իշխանութիւնը յարգելէ, ինչպէս ըրած էր կանխաւ Սահակի հետ։ Գիւտի Ոթմուսը եղաւ ինչ որ եղած էր Սահակի Բագրեւանդը, հոգեւորական եւ իսկական կաթողիկոսութեան աթոռը։ Գիւտ հարկաւ ուրախ էր այդ վիճակին մէջ, որովհետեւ ազատ էր շատ մը տաղտկալից գործերէ, բայց տրտում էր, կ՚ըսէ Փարպեցին, խոստովանողութեան եւ մարտիրոսութեան փառքէն զրկուած ըլլալուն համար (ՓԱՐ. 116)։

« 289. Նախարարներու Ընթացքը   |   291. Պաշտօնին Տեւողութիւնը »
© Gratun.org