Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Գիւտ Արահեզեցի

294. Գիւտի Մահը

Կը մնան Դուինի քանդուած մեհեանին տեղ կաթողիկէ մը հիմնարկելու, եւ Գիւտկաթողիկոսն ալ այնտեղ փախադրելու պարագաները։ Նախ Գիւտ ծերացած եւ քաշուած էր այդ միջոցին, Վաղարշապատի հայրապետանոցէն ալ հեռու կ՚ապրէր, որով թէ՛ պաշտօնապէս եւ թէ՛ անձնապէս չէր կրնար նա Դուին երթալ եւ նոր կաթողիկէ մը ու հայրապետանոց մը նուիրագործել։ Վահանի ալ անհնար էր փառաւոր հիմնարկէքի մը ձեռնարկել այսպիսի տագնապալի կացութեան մէջ, ուր իր ապահովութիւնն իսկ կեղծուրացութեան մէջ կը փնտռէր։ Թերեւս Գիւտի օրհնութեան արժանացած ըլլայ իր նախանձայոյզ ձեռնարկին համար, իսկ կաթողիկէի հիմնարկէքը կրնար միայն ընել, երբոր իր փառաւոր յաղթանակէն ետքը Հայաստանի մարզպան եղաւ, եւ երկրին բախտը իրեն յանձնուեցաւ եւ եկեղեցւոյ պայծառութեան աշխատելու իշխանութիւն եւ ազատութիւն ունեցաւ։ Գիւտի ատեն տակաւին հայրապետանոցի փոխադրութիւն չէր եղած, վասնզի Մանդակունին ալ իր կաթողիկոսութեան առաջին մասին մէջ, միշտ Վաղարշապատի կաթողիկէին մէջ կը կատարէր հայրապետական տօնախմբութիւնները եւ գործողութիւնները։ Երկրին պարագաներն ալ նպաստաւոր չէին տեղափոխութիւն ընելու, եւ ինչպէս ըսինք աչքի զարնող գործերէն ձեռք քաշած էր Գիւտ՝ իր վերջին տարիներուն մէջ։ Հաստատուն աւանդութիւն մը եղած պիտի ըլլայ ազգին մէջ, որ Դըւնոյ կաթողիկէն, ուր ետքը այնչափ դարեր նստեցան կաթողիկոսները, քանդուած ատրուշանի մը տեղը եղած է, ինչպէս Վաղարշապատի կաթողիկէն ալ Սանդարամետի մեհեանին տեղը կառուցուած էր։ Աւանդութիւնը իր բնական մեկնութիւնը կը գտնէ, երբոր ընդունինք թէ Վահան Մամիկոնեան, երբ Դըւնայ մէջ կը նստէր մարզպանական լիազօր իշխանութեամբ, այն ատեն հիմնարկեց Ս. Գրիգորի կաթողիկէն եւ հայրապետանոցը, նոյն այն տեղը, ուր տարիներ առաջ նոյն Վահան՝ բուռն նախանձայուզութեան միջոցին կրակատուն մը քանդած էր։ Ինչպէս Դուինի մեհեանին քանդուելուն եւ Վահանի կեղծուրացութեան պատմութիւնը հաւանական մեկնութեանց վրայ հիմնեցինք, նոյնպէս թուականն ալ լոկ հաւանականութեամբ կրնանք դնել մերձաւորաբար 476-ին, Գիւտի կեանքին վերջերը, որ հանգչէր երայն ծերութեամբ (ՓԱՐ. 116). այսինքն սովորականէն աւելի երկար ծերութեան հասնելով, ինչ որ իրաւունք կու տայ զինքն ութսունը անցնելէն ետքը վախճանած ըսելու 478-ին։ Գիւտի կեանքը իր ազգաշէն գործունէութեամբ, եկեղեցական բարեկարգութեամբ, հովուական արդիւնքներով, եւ խոստովանողական տառապանքներով, կատարելապէս յարեւնման էզ սրբազան հայրապետներէն ընտրելագոյններուն, եւ կատաեալ ընդօրինակութիւն մըն է Սահակի բազմավաստակ եւ բազմաչարչար կաթողիկոսութեան։ Կը զարմանանք թէ ինչու եկեղեցին չէ փութացած անոր անունը անցընել իր տօնելի սուրբերուն շարքին, որուն շնորհիւ հրաշքներ ալ գործուած լինելը կը յիշէ Փարպեցին, թէ իւրաքանչիւր ախտից գտանէին զբժշկութիւն յաղօթից սրոյն (ՓԱՐ. 116)։ Յայսմաւուրքն իսկ զանց ըրած է անոր յիշատակը, բայց մենք ընդհանուր զգացմանց եւ պատմական ստուգութեանց թարգման լինել կը կարծենք, Գիւտի սրբութիւնը հռչակելով, եւ Փարպեցւոյն ձայնակցութեամբ՝ Սուրբ տիտղոսով մակագրելով անոր անունը։ Գիւտ թաղուած է Ոթմուսի մէջ, ի դիրս հարց իւրոց (ՓԱՐ. 116), որ աւելի քան հայրենական դամբանի, պարզապէս յաւելաւ առ հարս իւր բացատրութեան իմաստն ունենալ կ՚երեւի։

« 293. Դուինի Ատրուշանը   |   295. Վերջին Աշակերտներ »
© Gratun.org