Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Գիւտ Արահեզեցի

295. Վերջին Աշակերտներ

Գիւտի մահուան միջոցին արդէն վախճանած պիտի սեպուին Սահակ-Մեսրոպեան աշակերտութեան մնացորդները, նկատելով ժամանակի հեռաւորութիւնը, եւ նոյնիսկ կրտսերագոյններէն եղող Գիւտի երկար ծերութեամբ վախճանած լինելը։ Հետեւաբար պէտք կը զգանք յիշել այստեղ անոնցմէ ոմանց անունները, զորս զանց ըրինք Յովսէփ կաթողիկոսի պատմութեան վերջը յառաջ բերել։ Այս կարգին ամենէն առաջ կը ներկայանան այն երեք աւելի հռչակեալ թարգմանիչները, Եղիշէ վարդապետ, Մովսէս Խորենացի եւ Դաւիթ Ներգինացի՝ Անյաղթ փիլիսոփայ մականուանեալ, որոնք իբրեւ տօնելի սուրբեր ալ ընդունուած են այժմ եկեղեցւոյ մէջ, դիտելով սակայն որ հնագոյն տօնացոյցերուն մէջ միայն Եղիշէ է որ Մեսրոպի տօնակից կը նշանակուի, եւ ԺԴ. դարու ձեռագիրներն ալ չունին Մովսէսի եւ Դաւիթի անունները (ԳՈՅ), որք աւելի ուշ աւելցած են։ Ճշդիւ չենք գիտեր թէ ինչ տեսութեամբ նախ Եղիշէ միայն տօնելիներուն կարգը անցած է, եւ զանց եղած են միւս երկուքը, եւ բոլոր ուրիշ թարգմանիչները, նոյնիսկ Գիւտի նման խոստովանող հայրապետ մը, եւ Եզնիկի նման քրիստոնէական վարդապետութեան պաշտպան մը։ Իրաւ Եղիշէի եւ Խորենացիի անունով ծանօթ պատմական գիրքերը, եւ Դաւիթի անունով եղած իմաստասիրական գրուածները մեծ փայլ մը տուած են անոնց անունին, սակայն այսչափը միայն սրբութեան փաստ չէին կրնար ըլլալ, եթէ հալածուած ըլլալուն աւանդութիւնն ալ չըլլար։ Այսուհանդերձ ոչ մէկուն վրայ պատմական ստուգութեամբ զօրացած տեղեկութիւններ չունինք։ Նոյնիսկ իրենց վերագրուած մատենագրութիւններն ալ՝ իրենց կը զլացուին այսօր խոսապահանջ քննադատներէն։ Արդէն բազմացած են Խորենացիի պատմութիւնը Է. դարու գործ ընդունողներ եւ Ե. դարուն մէջ ապրող Խորենացին իբր կեղծանուն նկատել՝ վերջին ժամանակներ նոյն պատմութեան կցուած, ինչպէս մենք ալ պատմագիր Մովսէս քերքողահայրը (ԱՐԾ. 82) Խորանացիէն աւելի Սիւնեցիին վրայ իմանալու կարծիքը յայտնած ենք (90 ԱՄՍ. 245)։ Վարդանանց պատմութեան հեղինակին Եղիշէ անունը ալ կեղծանուն ըսողներ եղան (ԲԱԲ. 63)։ Սակայն մատենագրական քննադատութիւնը մեր պատմագրական նպատակէն օտար կը սեպենք, եւ կը բաւականանանք մեր եկեղեցւոյն ընթացքին եւ մեր եկեղեցւոյն նշանաւոր գործիչներուն նկատմամբ յառաջ բերել այն եղելութիւնները, որք ստոյգ կամ հաւանական կը ներկայանան, բակական է որ պատմական բովանդակութեան հետ հակասող չըլլան։

« 294. Գիւտի Մահը   |   296. Եղիշէ Պատմաբան »
© Gratun.org