Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Գիւտ Արահեզեցի

303. Վարդանի Աղջիկները

Ժամանակին նշանաւոր անձնաւորութեանց շարքին պէտք չէ զանց ընենք Շուշանիկն ալ, փառաւոր վկայուհին, որ տօնելի սրբուհին մըն է մեր եկեղեցւոյ մէջ։ Շուշանիկ փաղաքշական անունն է Վարդան Մամիկոնեանի մեծ աղջկան, որուն բուն անունն է Վարդենի կամ Վարդանուհի, իսկ երկրորդին անունն է Վարդանոյշ։ Վարդան արու զաւակ ունեցած չէ, եւ Մանգնոսը՝ զոր Ասողիկը կը յիշէ իբրեւ Վարդանի որդի եւ 20 տարի սպարապետութիւն ըրած (ԱՍՈ. 80), ուրիշ ոչ մէկէն յիշուած է, եւ պարզապէս շփոթուած է Վահանի հետ, որ Վարդանի եղբօրորդին էր, բայց հոգւով ու սրտով կրնար իբր որդի սեպուիլ։ Մանգնոս անունն ալ Մամիկոնեանինաղաւաղումը կ՚երեւի, եթէ Magnus = Մեծ կոչման տառադարձութիւնը չէ։ Սահակի ամուսնութիւնը 370-ին նշանակեցինք (§ 181), 371-ին կ՚իյնայ Սահականոյշի ծնունդը, եւ որովհետեւ ճիշդ թուականներ կը պակսին, համեմատական հաւանականութեամբ կրնանք 387-ին դնել Սահականոյշի ամուսնութիւնը Համազասպ Մամիկոնեանի հետ, եւ 388-ին Վարդանի ծնունդը, 408-ին Վարդանի ամուսնութիւնը Դստրիկ օրիորդի մը հետ, չենք գիտեր որ ազգատոհմէն, եւ 409-ին Վարդենի- Շուշանիկի ծնունդը, եւ տարի մը կամ երկու ետքը Վարդանոյշի ծնունդը։ Ասոնց, գոնէ երկրորդին ամուսնութիւնը, քիչ մը ուշ պէտք է ենթադրել։ Սահակի աքսորէն ետքը, որովհետեւ 455-ի ատենները, Վարդանոյշի զաւակները դեռեւս ի տես մանկութեան էին (ՓԱՐ. 111), Հմայեակի զաւակներուն հասակակից ըլլալով։ Վարդան իր մեծ աղջիկը ամուսնացուց Վրաց բդեշխ Աշուշաի Վազգէն որդւոյն հետ, որ միանգամայն աղջկան հօրեղբօր քենիին զաւակն էր՝ վեցերորդ աստիճանի խնամութեամբ, իսկ պզտիկ աղջիկը տուաւ Արշարունեաց տանուտէր Արշաւիր Կամսարականի։ Շուշանիկ ունեցաւ երեք մանչ եւ մէկ աղջիկ զաւակներ (ՍՈՓ. Թ. 13), իսկ Վարդանոյշ երեք մանչեր, Ներսէհ եւ Հրահատ եւ Սահակ Կամսարականներ (ՓԱՐ. 221, 162)։ Զարմանալի է որ պահմութեան մէջ այլեւս Վարդանի աղջիկներուն անունները չեն յիշուիր, նոյնիսկ երբ Աշուշա, 455-ին, Վարդանի եղբօրորդիներուն հետ թոռներն ալ պատանդութենէ ազատելով իր քովը կը բերէ։ Այս վերջիններուն մայրն ու մօրաքոյրը չեն յիշուիր, այլ Արշաւիրի ու Վարդանոյշի զաւակներն ալ, Հմայեակի զաւակներուն հետ, Ձուիկ տիկնոջ հոգածութեամբ կը խնամուն (§ 283)։ Շուշանիկի պատմական ժամանակագրութիւնը կազմելու համար պէտք ը լինէր ճշդել թէ ե՞րբ Հմայեակի եւ Արշաւիրի զաւակները Վրաց բդեշխին քովէն մեկնեցան եւ իրենց երկիրը դարձան, ե՞րբ Սելուշու մեռաւ ու Վազգէն անոր յաջորդեց, եւ ե՞րբ վազգէն քրիստոնէութիւնը ուրացաւ։ Արդ Վազգէնի սպանուիլն տեղի ունեցաւ Պերոզի 25-րդ տարին (ՓԱՐ. 118), այսինքն է 481-ին։ Միւս կողմէն պատանդ տղոց ազատութիւնը դրինք 455-ին, եւ այդ թուականէն ետքն էր որ Ձուիկ սնոյց եւ խրատեաց զորդիսն իւր յաշխարհին Վրաց ի տան Աշուշայի Վրաց բդեշխի (ՓԱՐ. 110)։ Այդ դաստիրակութեան միջոցը առնուազն հինգ տարի ենթադրելով, կը հասնինք 460-ին եւ մինչեւ այն ատենները պէտք է ընդունինք Աշուշայի ի կեանս ըլլալը։ Հետեւաբար, երբ Մամիկոնեան եւ Կամսարական տղաքներ՝ Աշուշայի մօտ Վրաստան էին, Շուշանիկ ալ կենդանի էր, բայց Աշուշայի հարսը եւ Կամսարականներուն մօրաքոյրը բնաւ չի յիշուիր, թերեւս իր ամուսնոյն Վազգէնի հետ, բդեշխին տունէն զատ եւ ուրիշ քաղաք կը բնակէր։ Վրաց մայրաքաղաքը Մծխիթա էր, իսկ Շուշանիկի բնակավայրը Ցուրտաւ եղած կ՚ըսուի (ՈՒԽ. Բ. 35)։ Իսկ Արշաւիրի կին Վարդանոյշը, կրնար վաղամեռիկ ալ եղած ըլլալ, քանի որ բաղդատելու կռուան մը չունինք։

« 302. Մաշթոցի Աշակերտներ   |   304. Շուշանիկ Վկայուհի »
© Gratun.org