Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Գիւտ Արահեզեցի

305. Վասակի Մահը

Պատմութիւնը յիշատակութեան արժանի եղելութիւները քաղած ատենը, միայն գովելի եւ փառաւոր գործերով չի բաւականանար, վասնզի եպերելի եւ անօրէն գործերն ալ օգտակար ազդեցութիւն կը գործեն իրենց տխուր տպաւորութեամբը։ Այդ նպատակով չենք ուզեր զանց ընել Վասակի մահուան պատմութիւնն ալ։ Վասակի Սիւնի, որ 441-է 451, տասնամեայ միջոց մը Հայաստանի մարզպանութիւնը վարեց, եւ չարաչար դատապարտութեան ներքեւ ինկաւ (§ 266), նա ալ խիստ բանտարկութեան անտանելի վիշտերու մէջ կնքեց իր կենանքը, որ սակայն չկրցաւ իրեն ոչ սիրտի հանդարտութիւն եւ ոչ հոգեկան փառաւորութիւն պատրաստել։ Փարպեցին կը կրկնէինչ որ նոյնիսկ Վասակի արդարապատում սպասաւորք իրեն պատմած են (ՓԱՐ. 86), թէ նա մաշէր զաւուրս հառաչելով եւ յոգւոց հանելով, եւ թէ ինքնին զիւրոյին ծեծէր զդէմսն, խոստովանելով թէ ուխտանենգութիւն սրբոյ աւետարանին եւ արիւն նահատակութեան սրբոյն Վարդանայ եղած են բոլոր իր դժբախտութեանց սկզբնապատճառը (ՓԱՐ. 85)։ Բայց այսու հանդերձ ոչ գտաւ խոստովանութիւն ի շրթունս նորա (ԵՂԻ. 109)։ Եղիշէ կ՚աւելցնէ, թէ բանտի նեղութենէն մարմինն ալ չարաչար ապականեցաւ, որովհետեւ անկաւ յախտս դժնդակս անդէն ի կապանսն, հիւծեցաւ եւ հալեցաւ, հոտեցաւ եւ որդնոտեցաւ, մինչեւ իսկ փոխստական եղեն ի նմանէ ձեռնասուն ծառայք նորա (ԵՂԻ. 108)։ Փարպեցին կը գոհանայ միայն վշտագին եւ նեղութեամբ բազմաւ ապրած լինելը յիշելով, եւ գիտենք թէ Փարպեցին շատ չափաւոր եւ զգուշաւոր է իր բացատրութեանց մէջ։ Իսկ բանտարկութեան տեւողութիւնը կը դնէ միայն ամս ինչ անորոշ բացատրութեամբ, որ հազիւ թէ չորս հինգ տարի կրնայ ենթադրուիլ, եւ ամենայն հաւանականութեամբ Վասակ մեռած էր արդեն 455-ին, ապա թէ ոչ նախարարներուն հետ իրեն ալ թուլացում մը շնորհուած կ՚ըլլար։ Վասակ Տիզբոնէ դուրս բանտ ալ տարուած չ՚երեւիր, որովհետեւ Փարպեցին յայտնապէմ կ՚ըսէ, թէ ի դրանն կը մնար (ՓԱՐ. 85), այսինքն Տիզբոնի մայրաքաղաքին մէջ։ Վասակի ընթացքին վրայ արդէն տեսութիւննիս յայտնեցինք (§ 260), եւ պէտք է ըսել թէ անկարող մէկը չէր, եւ լաւ սկզբնաւորութիւն ալ ունեցած էր (§ 227), միայն թէ ամբարտաւան յայսեր ապականեցին անոր միտքը։ Երբոր Վասակ դատապարտուեցաւ, Սիւնեաց տանուտէրութիւնը տրուեցաւ Վարազվաղան Սիւնիի, Վասակի փեսային, որ իր աներոջ հետ հակառակութեան պատճառով ուրացած՝ եւ Հայոց վրայ հալածանքը արծարծած էր (§ 235)։ Վարազվաղան կրցած է բազմաժամանակեայ իշխանութիւն վարել, Սիւնեաց երկիրը ատրուշաններով եւ մոխրանոցներով լեցնել, բազում արարեալ անիրաւութիւնս։ Մահուանը համար գրուած է թէ տանջեալ ի դիւէ, դառն մահուամբ սատակեցաւ չարաչար (ՓԱՐ. 85), ինչ որ Փարպեցւոյն զգուշաւոր գրիչին տակ մեծ նշանակութիւն կը ստանայ, եւ վերջին տարիներու մէջ սաստիկ կը տառապալից ախտի ենթարկուած լինելը կը ցուցնէ։ Գիւտի ժամանակ Բաբիկ Սիւնի, ի կատաղութենէ ամպարշտեալ իշխանաց փախչելով (ՓԱՐ. 112), առանձնութեան դիմած էր, ինչպէս պատմեցինք (§ 289), եւ կրնանք հետեւցնել թէ մինչեւ այն ատեններ կ՚ապրէր Վարազվաղան։ Անոր անունը այլեւս չի յիշուիր, երբ Գադիշոյ Խորխոռունի ուրացեալներու գլուխը անցած կ՚ամբաստանէր Գիւտ կաթողիկոսը 471-ին ատենները, ուսկից քիչ առաջ ի դէպ է դնել Վարազվաղանի մահը, մերձաւորաբար 20 տարի վարելով Սիւնեաց տանուտէրութիւնը։ Վարազվաղանի յաջորդը, Սիւնեաց տանուտէրութեան մէջ, եղաւ ուրիշ ուրացեալ մը, Գդիհոն Սիւնի, որ բաւական տխուր դեր ունեցաւ Հայոց երկրորդ շարժումըին ժամանակ։

« 304. Շուշանիկ Վկայուհի   |   306. Նախընթաց Կեանքը »
© Gratun.org