Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Ա. Մանդակունի

306. Նախընթաց Կեանքը

Երբոր Գիւտ վախճանեցաւ, երկիրը բոլորովին շփոթ եւ անտէրունջ վիճակ մը ունէր։ Գիւտ շատոնց քաշուած էր Ոթմուսի մէջ, եւ կաթողիկոսական իշխանութիւնը լոկ հոգեւորական շրջանակի մէջ կրնար վարել։ Վահան Մամիկոնեան կեղծուրացութեան հետեւանօք, անգործ եւ աննշանակ կեանք մը կը վարէր։ Ատրվշնասպ մարզպան եւ Վեհվեհնամ հազարապետ, առանց պաշտօնապէս հալածանք հռչակելու, ամէն կերպով քրիստոնեաները ընկճելու միջոցներ կը գործածէին։ Գադիշոյ Խորխոռունի եւ Գդիհոն Սիւնի, ուրացեալ նախարարներու խումբին հետ Պարսից համակրութիւնը գրաւելու եւ շահերնին ընդարձակելու համար, ոչ մէկ անիրաւութենէ ետ չէին կենար։ Պերոզ թագաւոր Հայերը նեղելով եւ տկարացնելով՝ անոնց շարժումները խափանելու քաղաքականութիւնը կը հովանաւորէր, ահն ու սարսափը ամէն բանի կը իրապետէր։ Այպիսի պարագաներու մէջ օրինաւոր գործողութիւն եւ կանոնական ընտրութիւն շատ դժուար էր, եւ եղեծ ըլլալուն ալ յիշատակը չունինք։ Եթէ յանկարծ կը տեսնենք որ արժանաւոր եւ կարող եւ գործունեայ գլուխ մը կ՚ելլէ մէջտեղ, պէտք է ընդունիլ թէ նախախնամական ուղղութեամբ մը տեղի կ՚ունենար։ Գիւտի նախատես եւ արթուն հոգին կրցած էր իրեն մօտ ընտիր օգնական մը պահել, որ ի ր կենդանութեան ատեն գործոց ընթացքը ձեռք առած էր, եւ որ իրմէ ետքը նովին իսկ աթոռին տէրը կը ճանչցուէր։ Լաւեր խնդութեամբ կ՚ընդունէին զայն, վատեր դիմադրելու չէին համարձակիր։ Այսպէս միայն կրնանք մեկնել Յովհան Մանդակունիի կաթողիկոսական աթոռ բարձրանալը 478-ին, Գիւտի մահուընէն անմիջապէս ետքը։ Յովհաննէսի Մանդակունի մականունը կը ցուցնէ թէ նախարարազուն ազնուական տունէ էր։ Իրեն ծննդավայրը եղած է Ծախնոտ գիւղ Արշամունեաց (ԱՍՈ. 82), այժմեան Վարդով գաւառի մէջ։ Կ՚ըսուի թէ աշակերտեալ է մեծին սրբոյն Սահակայ հայրապետի (ԿԱՆ. 123)։ Սակայն դժուար է Սահակ-Մեսրոպեան հարիւրակին մէջ համրել Մանդակունին, որ գիրի գիւտի տարին եւ ոչ իսկ ծնած կ՚ըլլայ, եթէ 80 տարեկան ալ վախճանած ըսենք 490-ին, բայց կրնայ նոր աշակերտութեան մտած պատանի մը ըլլայ Սահակի մահուընէ՝ այսինքն 438-էն առաջ, եւ իբր պարծանք յիշել Սահակի անունը, Սահակի անմիջական աշակերտներուն աշակերտը ըլլալով։ Կանոնաւոր ուսում առած եւ յունական դպրոցներու ալ հետեւած ըլլալը կը հաստատուի իր անունով հասած մատենագրութիւններէն։ Անհնար է եւս Մանդակունին նոյնացնել Յովսէփ Հողոցմեցիի օգնական եղող Յովհանի հետ (§ 233), վասնզի 439-ին նորահաս պատանի մը միայն կրնար եղած ըլլալ, եւ ոչ երբեք կաթողիկոսարանի օգնական ըլլալու յարմար։ Յովհաննէս կաթողիկոսութեան գործերը պաշտօնապէս ձեռք առած ատենը, ուրիշ բան չէր կրնար ընել, բայց եթէ հնարաւոր կերպով տիրող կացութիւնը պահպանել, կրցածին չափ ազգն ու եկեղեցին յանձանձել, լաւերուն քաջալերութեան եւ արիութեան յորդորներ կարդալ, վատերուն պատճառած վնասները խափանել։ Նոր ձեռնակ մը չէր ըրնար ընել իր պաշտօնին առաջին տարիներուն մէջ 478-է 481։

« 305. Վասակի Մահը   |   307. Վահանեանց Շարժումը »
© Gratun.org