Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Ա. Մանդակունի

307. Վահանեանց Շարժումը

Վահան կեղթուրացութեան մէջ հանդարտ գործունէութեան դիւրութիւն շահելու մտադիր էր, Ոսկեհատի պաշտօնն ալ կը վրաէր տէրութեան կողմէն, որ ոսկիներ հանելու եւ ճարելու գործ պիտի ըլլայ, բայց Հայաստանի մէջ ոսկեհանք գտնուիլը ցուցուած չէ, եւ աւելի ոսկիներ հաւաքելու եւ պահելու իմաստով պիտ առնուի։ Իրեն օգնական տրուած էր Վրիւ անուն Ասորի մը, Վահանի հակառակորդներուն գործիք։ Ասոր ձեռքով ամբաստանուեցաւ Վահան, թէ ոսկիները կը ժողովէ եւ կը պահէ, որպէսզի անոնցմով Յունաց կամ Հոնաց գունդեր վարձէ եւ ապստամբի։ Հազիւ թէ Վահան դաւը իմացաւ, հաւաքած ոսկիները առնելով փութաց Տիզբոն երթալ, եւ դէմառդէմ Վրիւի ամբաստանութիւնները ցրեց, բացատրելով թէ ապստամբութիւն ընել ուզողը ձեռքը ունեցած ոսկին չի յանձներ, եւ միանգամայն շուրջը մարդիկներ կը հակաքէ, մինչ ինչն եւ ոչ երկուց կամ երից պատանեաց իշխէ տիրաբար (ՓԱՐ. 117)։ Պերոզ համոզուեցաւ եւ Վահանը իր գործին գլուխը դարձուց, բայց Վահանի սիրտը միշտ խաղաղ չէր, ուրացութեան անունը զինքը կը ճնշէր, եւ ընդ միտս իւր կ՚որոճար, որ իրեն ժամանակ արձի խոստովանութեան ներկայնայ։ Այդ միջոցին Պերոզ կը պարտաւորուէր Հեփթաղներու դէմ պատերազմի ելնել, բայց չէր յաջողեր, ինչ որ համարձակութիւն կրնար տալ հպատակ ազգերուն Պարսից լուծէն ընդվզելու։ Հայ գունդ մըն ալ կը գտնուէր Պարսից բանակին հետ Հեփթաղներու դէմ, որուն մէջ ուխտապահ եւ ուրացեալ նախարարներ մէկտեղ էին. վերջինները աւելի երես ունէին, եւ առաջիններուն վրայ կը ճոխանային, ինչ որ ուխտապահներուն սիրտը գրգռելու կը ծառայէր։ Հեփթաղներու հետ ամօթալի հաշտութենէն ետքը, Հայոց գունդն ալ ետ դարձաւ, երբ գործելու եղանակը անցած ըլլալով ձմերոցներ երթալու պարտաւոր էր։ Գունդերը Շիրակ գաւառը հասած էին, Պերոզի 25-րդ տարին, 481-ի աշունին, երբ յանկարծական լուր մը ամէնքը ցնցեց։ Վախթանգ Վրացի սպաննած էր Վազգէն բդեշխը, Շուշանիկի ուրացեալ ամուսինը, որտք հանած էր Վրացիները՝ որ այլեւս չէին կրնար դիմանալ Վազգէնի եւ Պարսիկներուն անիրաւութեանց, եւ պատերազմի սկսած էր Շարմիհր Հազարաւուխտ պարսիկ զօրավարին հետ։ Վախթանգ Հայերուն ալ գաղտնի պատգամաւոր յղած էր, որ իրենք ալ շարժուին, եւ միասին Պարսիկներուն դէմ ելլեն, խոստանով թէ Հոներն ալ օգնելու պատրաստ են (ՓԱՐ. 118)։ Շիրակի բանակին մէջ գաղտնի խորհրդակցութիւններ սկսան անմիջապէս, ուխտապահներ եւ կեղծուրացներ շարժուելու կամքը ունէին, բայց Վահանէ զատ մէկու մը վրայ վստահութիւն չունէին որ իրենցլ գլուխը ըլլայ, ուստի գիշեր մը միտքերնին իրեն կ՚առաջարկեն։ Վահան համարձակ կը յայտնէ, թէ ինքն ալ կեղծուրացութիւնը վրայէն նետելու մեծ փափաք մը ունի, բայց գործի ձեռնարկել չի համարձակիր, որովհետեւ Պարսիկներ զօրաւոր են, Վրացիներ տկար են, Յոյներ խաբեբայ են, Հոները դեռ մէջտեղ զելած չեն, եւ ամենէն աւելի, Հայ նախարարաներուն վրայ վստահ չէ։ Դուք, կ՚ըսէ, մարդիկ սուտք էք եւ անվստահք (ՓԱՐ. 119)։ Նախրաարներ զգածեալ կ՚երդնուն, որ ոչ Յոյներու եւ ոչ Հոներու, այլ Աստուծոյ վրայ դրած են յոյսերնին, եւ մինչեւ վերջ պիտի մաքառին իրենց հաւատքին վրայ։ Այս յայտարարութենէն զգածուած Վահան ու եղբայրը Վասակ, յանձն կ՚առնեն շարժումին գլուխն անցնիլ, չնայելով որ Վարդ եղբայրնին պատանդ է Տիզբոնի մէջ, եւ կրնայ վտանգի հանդիպել։ Բանակին մէջ գտնուող Աթիկ Բջնեցի քահանան աւետարանը կը բերէ անմիջապէս, ամէնքը զատ զատ եղեալ զձեռս ի վերայ հանդիսապէս կ՚երդնուն, եւ գիշերային խորհրդակցութիւննին խնդութեամբ աւարտելով յիւրաքանչիւր վանս գնացին հանգիլ (ՓԱՐ. 120)։ Հարկաւ փութացին լուր հասցնել կաթողիկոսին ի Վաղարշապատ, վասնզի Յովհաննէս արդէն ամենուն սիրտը գրաւած էր իր արիական ընթացքով։

« 306. Նախընթաց Կեանքը   |   308. Ակոռիի Պատերազմը »
© Gratun.org