Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Ա. Մանդակունի

310. Ճարմանայնի Պատերազմը

Ներսէհապատի յաղթութենէն դարձող գունդերը Ծաղկոտն գաւառի, Վարշակի ջերմուկը հանգիստ ընելու վրայ էին, երբոր Վախթանգի պատգամաւորը լուր բերաւ, թէ Միհրան զօրավար Պարսիկ գունդերով Վրաց վրայ կու գայ, թէ ստիպողական է որ օգնութեան հասնին, եւ թէ Հոնաց գունդերն ալ հասնելու վրայ են։ Վահան եւ Հայ նախարարներ միշտ կասկածոտ էին Վախթանգի վրայ, բայց խաչի ու աւետարանի վրայ օգնութեան երդում ըրած էին, խոճեցին երդումնին չյարգել ու ճամբայ ելան ամառմուան տօթին ներքեւ։ Հոներ չկային օգնութեան եկած, եւ Միհրանի գունդերը դեռ երեւցած չէին, Վախթանգ խաբէական միջոցներով զիրենք խաղցուց, եւ ստիպեց ալ որ Ճարմանայինի դաշտը իջնեն, Կուրի եզերքը, թէպէտ դիրքը յաջող չէր Վահանի տեսութեամբ։ Միհրան հասաւ վերջապէս ահեղ զօրութեամբ, բայց Հոնաց գունդեր չերեւցան։ Վահան հրամանատարութիւնը ստանձնեց, աջ թեւը յանձնեց Բարշղ Վահեւունիի՝ Սատոն Գաբեզեանի հետ, ձախ թեւը Վախթանգի, միջինը իրեն պահեց Ներսէհ եւ Հրահատ եւ Սահակ Կամսարականներու եւ Ատոմ Գնունիի հետ, պահեստի թեւը տուաւ Սահակ Բագրատունիի եւ Բաբգէն Սիւնիի։ Հազիւ թէ պատերազմի խառնուրդը տաքցաւ, վրաց գունդերը փախուստի սկսան, Հայերէն ոմանք Պարսից կողմը անցան Վրաց խաբէութենէն զզուելով, մաս մըն ալշփոթելով Վրաց փախուստին հետեւեցաւ, եւ Վահան, անօգնական մնացած, չկրցաւ Պարսից դէմ դնել։ Սահակ Բագրատունի եւ Վասակ Մամիկոնեան պատերազմին մէջ ինկան, Հրահատ Կամսարական եւ Յազդ Սիւնի, ձիերնին կորսնցնելով գերի ինկան, քրիստոնէից կողմը յաղթուեցաւ, եւ Վահան Հայոց մնացորդները ժողվելով Տայոց լեռները դիմեց իբրեւ տեղի ապաստանի։ Ինքը կը մնար մկնառինճ գիւղը, եւ Միհրան ի ր գունդերով բանակած էր Յունաց բաժնին սահմնագլուխին մօտ՝ Դու գիւղը, այժմեան Սասենի Թիւյը, եւ այնտեղէն բանակցութեան մտաւ Վահանը հաշտութեան հրաւիրելու եւ անոր առաջարկները լսելու։ Վահան այդ ատենէն սկսաւ իր պայմանները ճշդել եւ պահանջել որ քրիստոնէութիւնը ազատ ըլլայ, ուրացութիւնը արժանիք չսեպուի, քսոթեանց հաւատք չընծայուի, եւ տանուտէրութեանց իրաւունքները յարգուին։ Թերեւ այդ բանակցութիւնք ելք մը ունենային, սակայն յանարծ Միհրան ետ կանչուեցաւ, եւ նա բոլոր բանակովը հեռացաւ, եւ Հայաստան նորէն անտէրունջ մնաց, Պարսիկներէն լքուած, եւ Հայերուն կողմանէ ալ առժամեայ կերպրով հոգացուած (ՓԱՐ. 132-137)։ Վահան պատեհ կը գտնէր Տայոց լեռներէն իջնել, եւ գալ Արարատ գաւառ, նախապէս Վաղարշապատի հայրապետանոցը հանդիպիլ, կաթողիկէի եւ կուսանաց վկայարաններուն մէջ ուխտը կատարել, կաթողիկոսին օրհնութիւնը ընդունել, եւ անկէ Դուին երթալ անտէրունջ կացութեան կառավարութիւնը ստանձնելու, որովհետեւ Սահակ Բագրատունիի մահուամբ, զինուորոկան գործերու հետ քաղաքական եւ ընդհանուր կառավարական վարչութիննալ իրեն կը մնար (ՓԱՐ. 114)։ Ճարմանայնի պատերազմին վերաբերեալ կէտերը լրացնելու համար աւելցնենք, թէ Վասակ Մամիկոնեանի մահուան խորհրդաւոր նշանակութիւն մը տրուեցաւ այն ատեն, որովհետեւ Վասակ ըսած էր կանուխէն, թէ թող Վարդ եղբայրս ողջ տեսնեմ եւ մեռնիմ (ՓԱՐ։ 132)։ Միւս կողմէն Վասակի եւ Սահակի մահերը այնչափ անհաւատալի երեւցած էին, որ սկսան ձայներ պտտիլ թէ անոնք կենդանի են, պատերազմին մէջ առած ծանր վէրքերնէն ետքը Տեղաց անապատի ճգնաւորներուն մէկէն խնամուած ու բժշկուած են, եւ թէ Պարսիկներուն դաւաճանութենէն վախնալով, Վրաց եւ Տայոց սահմանի լեռներուն մէջ պահուըտած են։ Զրոյցը այնչափ զօրացաւ, եւ ազգականներուն հետաքրքրութիւնը այնչափ շատցաւ, որ Մուշեղ Մամիկոնեան ընտիր գունդով մը ձմեռն ամբողջ ցրտաշունչ եւ ձիւնապատ լեռներուն վարյ անցուց անպտուղ հետապնդութեամբ (ՓԱՐԳ. 143)։

« 309. Ներսեհապատի Պատերազմը   |   311. Յազդ Սիւնի և Տեառնթագ »
© Gratun.org