Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Ա. Մանդակունի

312. Վերջին Պատերազմներ

Ձմեռը նորէն հանդարտ անցաւ, վասնզի երկու կողմերուն համար ալ դժուար էր ձիւնի եւ ցուրտի ներքեւ աշխատիլ։ Սակայն 483 գարնան սկիզբը, եւ ամենայն հաւանութեամբ Զատիկէն անմիջապէս ետք, որ այն տարի Ապրիլ 10-ին կ՚իյնար, յանկարծ Զարմիհը Հազարաւուխտ Արտաշատ հասաւ, երբ Վահան Վունի մէջ էր իր սակաւաթիւ գունդով։ Իրեն հետ էր Յովհան կաթողիկոս ալ։ Վահանի կացութիւնը վտանգաւոր պիտի ըլլար, եթէ Հազարաւուխտ քաղաքը պաշարէր իր բազմաթիւ բանակով. ուստի նա փորձեց դաշտին մէջ պատերազմիլ։ Քաղաքէն դուրս խոյացաւ քաջասրտաբար, լաւ կոտորած մը ըրաւ Պարսից մէջ, բայց չկրցաւ աւելի դիմանալ, եւ պարտաւորուեցաւ հեռանալ, որ եղաւ քաջաբար փախուստ առն հզօրի։ Իրեններէն ինկան Որդի Դիմաքսեան եւ Քաջաջ Սահառունի, Յովհան կաթողիկոս ալ, որ ձիու վրայ Վահանի գունդին հետ էր, վիրաւորուած ինկաւ, բայց Աստուած խնայեաց յուխտասէր հօտն իւր, եւ շնորհեց իրեն ողջ զհայրն սուրբ։ Նոյն միջոցին կը հասնէր Մուշեղ Մամիկոնեան, Տայոց լեռներու տարապարտ թափառումէն, բայց չկրցաւ ուրիշ բան ընել, բայց եթէ Վահանի միանալով դիմել դէպի Տայոց եւ Խաղտեաց լեռները։ Հազարաւուխտ Վահանը հալածելով Ոքաղէ, այժմ Թորդում, գաւառը անցաւ, ու Շաղագոմի գաւառը մտաւ, այժմեան Մասթատէրէ ձորը, բայց Վահան հեռացած էր, եւ միայն կրցաւ Ներսէհ ու Հրահատ Կամսարականներու կիները գերել, եւ պատուով ու սրբութեամբ պատել, որպէսզի այս կերպով անոնց ամուսինները անձնատուր լինելու հրապուրէ։ Հազարաւուխտ Բասենի Դու գիւղը կը գտնուէր, երբոր հրաման ստացաւ Պերոզէ, որ Հեփթաղներու դաշնակից Վախթանգին վրայ երթայ, մինչ ինքն Պերոզ ուղղակի Հեփթաղներուն դէմ կը քալէր, իսկ Հայաստանի մազրպանութիւնն ու հրամանատարութիւնը կը յանձնուէր Շապուհ Միհրանի (ՓԱՐ. 114-146)։ Հազարաւուխտ յանձնարարած էր Շապուհի՝ Կամսարական տիկինները սրբութեամբ պահել , եւ անոնց ամուսինները շահելու աշխատիլ։ Տիկիններ Բասենի Բողբերդ ամրոցը դրուեցան Յզատվշնասպ բերդակալի հսկողութեան տակ, եւ յատուկ պատգամաւորներ ղրկուեցան Ներսէհի ու Հրահատի մեծամեծ խոստումներով, եթէ Անձնատուր ըլլան, մանաւանդ եթէ Վահանն ալ սպաննեն։Սակայն Կամսարականները խստութեամբ մերժեցին եղած առաջրակները, եւ Վահանի հետ շարունակ կը նեղէին Պարսից գունդերը։ Վահան, Տայոց կողմերէն իջնելով, եւ Կարնոյ դաշտին արեւելակողմի լեռներէն քերելով դէպի Հաշտենից գաւառը կը յառաջէր, իբր աւելի ապահով եւ օգնութիւն ընդունելու յարմար տեղ մը։ Ամառը անցեր էր այդ մանր կռիւներով, որովհետեւ երբ Մուշեղ Մամիկոնեան եւ Ներսէհ Կամսարական Կարնոյ Արծաթի գիւղէն կ՚անցնէին, արդէն գիւղացիք հնձելու վրայ էին (ՓԱՐ. 148)։ Այնտեղ յիշեալ երկուքը Խուրս Արշամունիի հետ Պարսիկները ցրուելէ ետքը, Վահանի հետ կը միանային Արշամունեաց Երէզ գիւղը, ուր Վահանեանք նորէն կը յաջողէին Պարսիկները շփոթել եւ ցրուել, եւ կ՚անցնէին Շտեայ գիւղը։ Գլխաւորներէն Գաբաղ Գաբեղեան միայն կը մեռնէր Երէզի Սիւնիի խորհուրդով վերջնական յարձակում մը կը պատրաստէր Վահանի դէմ, որ աւելի տկարացած էր իրեններուն մի մասին ալ յուսահատութենէ եւ յոգնութենէ ստիպուած հեռանալովը։ Բայց Վահան իր փոքրիկ գունդովը (ՓԱՐ. 152), եւ Ներսէհ ու Հրահատ ու Սահակ Կամսարականներու եւ Մուշեղ Մամիկոնեանի օգնութեամբ, կը կանխէր անպատրաստ Պարսիկներուն վրայ յարձակիլ, Գդիհոն Սիւնին կը սպաննէր, Սիւնեաց գունդը կը ցրուէր, եւ Պարսիկներ, գրեթէ ապշած փախչելու կը նայէին, մինչեւ ինքն իսկ Շապուհ գերմարդկային զօրութեան մը կը վերագրէր գործը, եւ իր գունդերը կը հաւաքէր Բասենի Ալուար գիւղը։ Շտեայի պատերազմին մէջ Հայոց կողմը ինկողներուն մէջ յանուանէ կը յիշուին Քոնթ Ասւաւենեան, Ներս Յովսեպեան, Ատգէն Վանանդացիեւ Ղերպագոս Յոյն (ՓԱՐ. 153)։ Վահան, որչափ ալ Շտեայի պատերազմին մէջ յաջողած, սակայն շարունակ վտանգի ենթակայ էր Պարսիկ գունդերուն շատութեան, եւ իր հետեւողներուն սակաւութեան պատճառով, եւ յուսաբեկ խորհուրդով կը տառապէր։

« 311. Յազդ Սիւնի և Տեառնթագ   |   313. Վաղարշի Թագաւորելը »
© Gratun.org