Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Ա. Մանդակունի

316. Վահան Սպարապետ

Շատ փառաւոր եղաւ Վահանի Տիզբոնը մտնելը, նոյնիսկ Հայաստանի մէջ պատերազմող Պարսիկ զօրավարներ, Վաղարշի միքը պատրաստած էին նպաստաւոր տեղեկութիւններով։ Լաւ տպաւորութիւն ըրած էին նաեւ Զարեհի դէմ գացող հայագունդին ընթացքը, եւ Վրէնի ու Գրիգորի քաջութիւնը, որք Զարեհը գերելով Վաղարշին յանձնած էին, եւ սա հրամայած էր իր եղբօրորդին հրապարակին վրայ փողոտել յանխնայ (ՓԱՐ. 172)։ Վահանի հասած օրը հանգիստ տրուեցաւ. միւս օրը հանդիսաւորապէս թագաւորին ներկայացաւ, եւ փոխադարձ ատենաբանութիւններով եղելութիւնները պարզւեցան։ Վահան նորէն պահանջեց երեք պայմանները, պնդելով թէ չեն կրանար ընդունիլ կրօնք մը, զոր իրենք իբրեւ ճշմարիտ չեն ճանչմար։ Վաղարշ յայտնեց թէ ոչ ոքի բռնադատութիւն կ՚ընէ, եւ թէ Հայոց ու Վահանի ապստաբմական գործերը կը նկատէ իբր Պերոզի բռնութեանդ դէմ բողոք մը, ու պատիժի արժանի չի սեպեր։ Պարսից աւագանին իսկ յորդորեց Վաղարշ թագաւորը՝ որ Հայաստանի սպարապետութիւնը Վահանի թողու Մամիկոնեանց տանուտէրութեան հետ. միւս նախարարներուն ալ պատիւներ եղան ըստ անձին արժանաւորութեան. կաթողիկոսութիւնն ալ պետական հաստատութեամբ վեւերացաւ։ Վահան առանձինն խնդիրք ըրաւ Կամսարականաց տանուտէրութիւնը Ներսէհի տալու, եւ հաւանութիւն ստացաւ։ Այլ Արծրունեաց տանուտէրութիւնը յետաձգուեցաւ, մինչեւ որ յաջողին վաստակաւ ինչ յօգուտ Արեաց աշխարհի վաստակիլ (ՓԱՐ. 172-176)։ Հայաստանի մազպանութեան համար ալ ընտրուեցաւ Անդեկան, այր խելացի, մտադիր, իմաստահայեաց (ՓԱՐ. 177)։ Այսպէս ամենայն ինչ յաջողութեամբ աւարտելով, ուգրով եւ կնքով թագաւորին՝ առաջարկներուն հաստատութիւնը ընդունելով, սպարապետն Վահան եւ հետեւող նախարարներ, փառքով ու խնդութեամբ Տիզբոնէ մեկնեցան։ Յոհան կաթողիկոս զիրենք դիմաւորեց Խաչով եւ Լուսաւորչի մասունքով, եւ ողջունէր զնոսա օրհնութեան համբուրիւ։ Նախ գային ի քաղաքն Վաղարշապատ, որ եւ Նոր-Քաղաք, ուր ի սուրբ եկեղեցւոջ կաթողիկէին, եւ ի տեղիս նահատակելոց կուսանաց, ցնծութեամբ, սաղմոսիւք, եւ ճառիւք հոգեւորական հանդէսներ կը կատարէին, եւ զուխտս եւ զնուէրս կ՚ընծայէին։ Կային անդ աւուրս, եւ ապա ամէնքնին մէկտեղ բազմութեամբ կու գային ի բուն ոստանն Հայոց ի Դուին, որ նոյն ժամանակին մայրաքաղաքն էր, ուր եւ եկած հաստատուած էր Անդեկան մարզպան (փԱՐ. 176)։ Փարպեցին, որ ամէն մանրամասնութիւններով այդ եղելութիւնները կը պատմէ, օր եւ ամիս յայտնող բառ մըն ալ չունի, որ ըստ այնմ իրողութեանց ժամանակագրութիւնը կազմենք։ Շապուհ Միհրանի մեկնիլը 484-ի աշունին սկիզբները նշանակեցինք, անկէ ետքը տեղի ունեցած բանակցութիւնները եւ ճամբորդութիւնները նկատի առնելով, եւ տեղափոխութեանց ու գործողութեանց պէտք եղած ժամանակները հաշուելով, նոյնիսկ ձմեռնային եղանակի մէջ ալ եղելութեանց շարունակած լինելը ենթադրելով, հնար չէ 485-ի գարունէն առաջ լրացած կարծել այդ ամէն գործերը, եւ Վահան սպարապետին Դուինի մէջ պաշտօնապէս հաստատուիլը։

« 315. Վահան Նիխորի Մօտ   |   317. Վահան Մարզպան »
© Gratun.org