Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1123. Զիջողական Գլուխներ

Վերջին երկու կանոնները, Լատիններուն սիրտը շինելու համար զիջողութիւններ են։ Կոստանդին կաթողիկոսին եւ Հեթում թագաւորին շրջանը, Լատինականութեան հանդէպ զիջողութեանց նախաքայլերուն ժամանակն է, այն ակնկալութեամբ թէ Արեւմտեաններուն զինուորական օգնութիւնը եւ քաղաքական հովանաւորութիւնը թումբ պիտի կանգնին արեւելքի Թաթարներուն եւ հարաւի Եգիպտացիներուն դժպհի զօրութեան դէմ։ Պահլաւունիներուն օրով ինչինչ լատին արարողութիւներ կրցան աւելցուիլ իբրեւ նորութիւն, այլ փոփոխութիւններ տեղի չունեցան։ Բարձրաբերդցիին օրով փոփոխութիւններու քայլն առնուիլ սկսաւ։ Թէպէտ գործը աննշանակ եւ երկրորդական կէտերու վրայ ամփոփուեցաւ, բայց այն դուռ բացաւ, որ հետզհետէ զիջողական փոփոխութիւններ կարեւորագոյն կէտերու վրայ ալ տարածուին։ Բարձրաբերդցիին զիջողութիւնները Սսոյ գլուխներուն վերջին երկուքներն են։ ԻԴ. Կանոնը Սուրբ Աստուած-ի որ Խաչեցար-ին համար է, որուն համար, օտարներ կը պնդէին թէ Երրորդութեան վրան կիմացուի, մինչ Հայերը կը յայտարարէին թէ իրենք ի դէմս Որդւոյն Աստուծոյ կերգեն։ Բայց դիտողութիւն ընողներ կային, թէ Սուրբ Աստուած-էն առաջ եղող Գոհանամք զքէն եւ Լուր ձայնից աղօթքներու՝ հանգիստներուն վերջաւորութիւնները, ի Հայր եւ յՈրդի ի սուրբ Հոգին աւարտելովը, յաջորդ երգը ի դէմս Երրորդութեան կը տանին։ Դիտողութիւնը բնաւ նշանակութիւն չունէր, վասնզի ոչ երբեք նախընթաց աղօթքը երկրորդին ուղղութիւնը կրնայ բռնադատել, թէ ոչ ամբողջ ժամերգութեան մէջ հնար պիտի չըլլար դէմքը փոխել։ Սակայն Բարձրաբերդցին խնդիր մը պակաս ընելու նպատակով կը հրահանգէ, որ առաւօտուն Խաղաղութիւն մեր հանգիստը աւարտի, գոհութեամբ փառաւորեսցուք զքեզ ընդ հօր եւ սուրբ Հոգւոյդ Քրիստոս Աստուած մեր՝ վերջաւորութեամբ (ԿՐԿ 293), եւ երեկոյին Քեզ երկրպագանելով հանգիստն ալ աւարտի, միշտ ի բարձունս առաքեսցուք ամենազօր տէրութեանդ Քրիստոս Աստուած մեր՝ վերջաւորութեամբ (ԿՐԿ 294), ինչպէս որ սովորութիւն դառնալով մինչեւ այսօր ալ կը գործածենք (ԺԱՄ 253,471), թէպէտ այն էական պայման մը չէ։ Միւս խնդիրը որ ԻԵ. կանոնին նիւթ կը կազմէ Հիւանդաց իւղն է։ Լատիններ մեծ կարեւորութիւն տուած են այդ իւղին, զոր եօթն խորհուրդները լրացնելու համար թիւի անցուցած են Վերջին օծումն անունով, եւ հիմնուելով Յակոբոս առաքեալին խօսքերուն, հիւանդանայցէ՞ ոք ի ձէնջ կոչեսցեն զերիցունս եկեղեցւոյն եւ արասցեն ի վերայ նորա աղօթս, օծցեն իւղով յանուն Տեառն, եւ աղօթքն հաւատովք փրկեսցեն զաշխատեալն (ՅԱԿ Ե 14)։ Առաքեալը ամէն հիւանդութեան առիթ ըլլալիք օծում մը կը յիշէ, եւ զօրութիւնը աղօթքին կու տայ եւ ոչ օծումին, մինչ Լատիններ յատուկ եւ վերջին օծում մը կազմած են, զօրութիւնն ալ օծումին վերագրած, ինչ որ Հայեր իբր վարդապետական կէտ չեն կրցած երբեք ընդունիլ։ Այսուհանդերձ իբր բարեպաշտական մի գործ օծումը արգիլելու ալ պէտք չեն զգացած, եւ այս հոգւով վարուած է Օձնեցին, երբ գրած է թէ արժան է զհիւանդացն զձէթ քահանային օրհնել ըստ իւրում աղօթիցն, մինչեւ միւռոնին համար կը գրէ թէ պարտ եւ արժան է (ՕՁՆ 26)։ Օձնեցին կանոնէն կօգտուին Բարձրաբերդցին, Լատիններուն դիտողութեան առջեւը առնելու, եւ կը յանձնարարէ հիւանդաց ձէթ օրհնել, զոր պատեհ գտաք կըսէ եւ գրեցաք։ Յետոյ կաւելցնէ եւ հարկաւոր, բայց պատեհութեան հարկաւորութիւն միայն, լռեցնելու համար այն դիտողութիւնը՝ զոր ի Ֆռանկաց գրեալ են, եւ այս տեսութեամբ կիմացուի նաեւ ըսածը, թէ պարտ է առնելն, եւ արարէք ստուգիւ (ԿԻՐ 173)։ Բարձրաբերդցին ոչ յատուկ եւ վերջին օծումի խօսք կընէ, եւ ոչ խորհուրդի ակնարկ ունի, հետեւաբար հնար չէ հետեւցնել, թէ Սիսի ժողովին կամ Բարձրբերդցիի շրջաբերականին մէջ Վերջին օծման խորհուրդ մը հաստատուած կամ ընդունուած ըլլայ, այլ ընդհանուր կերպով հիւանդներու վրայ աղօթքին ատեն օծում ալ գործածելու յանձնարարութիւնն է, զոր Օձնեցին արժան տեսան էր, եւ Բարձրբերդցին ալ պատեն կը տեսնէ Լատիններու հետ խնդիրը կարճելու համար։ Մնայուն եւ խորհրդական բան մը չըլլալը կը հետեւի նաեւ այն յանձնարարութենէն որով կը պատուիրէ, որ քահանայն օրհնէ ձէթը, իւրաքանչիւր անգամ պէտք եղածին չափ որ աւելի չգայ, եւ ոչ թէ եպիսկոպոսական օրհնութեամբ մէկ անգամէն պատրաստուի, եւ անկէ ցրուի միւռոնի նման, ինչպէս կընեն Լատիններ։ Օձնեցիին համար ըսուածը, թէ զատեալ է զմեզ յազգացդ (ԿԻՐ 173), պատմական ստուգութիւն չէ, ինչպէս որ մենք ալ իր կարգին դիտեցինք (575), եւ Բարձրաբերդցին անորոշ եւ անհիմն զրոյցի մը արձագանք եղած է, եւ պատմական վկայութիւն չկազմեր։

« 1122. Քահանայից Գլուխներ   |   1124. Վարդան Նուիրակ »
© Gratun.org