Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Ա. Մանդակունի

321. Աթոռին Տեղափոխութիւնը

Մանդակունիի վերագրուելիք կարգադրութիւններէն առաջինն է հայրապետական Աթոռին տեղափոխուիլը։ Ոմանք այդ գործը Մելիտէի վերագրեցին (ՉԱՄ. Բ. 85), առանց պատմական փաստի, այլ մակաբերութեամբ, մինչ ենթադրութիւնը հակառակը կը ցուցնէ, եւ այնպիսի շփոթ միջոցի մէջ անհնար էր այսպիսի կարեւոր որոշում մը ընել։ Պատմագիրներէն ոմանք այդ տեղափոխութիւնը Վարդանի ու Գիւտի վերագրեցին, սակայն արդէն դիտել տուինք (§ 293), որ այդ երկուքը երբեք ժամանակակից եւ գործակից չեղան, եւ Վարդանի անունը Վահանի փոխելով ալ՝ այն օրերուն պարագաները չէին կրնար ներել պաշտօնական որոշման եւ գործադրութեան ձեռնարկել։ Տեսանք որ Մանդակունին ալ շարունակ Վաղարշապատի եւ Դուինի մէջ կ՚երթեւեկէր, եւ ամէն անգամ որ հոգեւորական գործողութիւն կան ընելիք Էջմիածին կու գար, ուր էր իր կեդրոնը եւ սուրբ կաթողիկէն, եւ Դուին կ՚երթար միայն քաղաքական գործերուն համար։ Սակայն Վահանի սպարապետութենէն ետքը, երբ մարզպանութեան ընտրութիւնը պիտի տօնէ, այն ատեն միայն ամէն բան Դուինի կաթողիկէին մէջ կը կատարէ, եւ Վաղարշապատ գալու պէտք չի տեսներ, հակառակ որ Վաղարշապատի կաթողիկէն նորոգութիւններ ստացած էր։ Այդ մանրամասնութիւնները քովէ քով բերելով վստահօրէն կ՚եզրակացնենք, թէ կաթողիկէն եւ հայրապետանոցը պաշտօնապէս Վաղարշապատի մէջ էր ներքին շփոթութեանց տեւողութեան ժամանակ հակառակ որ տեղը աւեր դարձած էր եւ հիմնական նորոգութեանց պէտք կար։ Այդ նորոգութիւնը կը յիշէ Փարպեցին, Շտեայի պատերազմէն եւ Պերոզի մահուընէն անմիջապէմ ետքը, Վահանի Վաղարշապատի կաթողիկէն ուխտի գալուն առթիւ, աւելցնելով, զոր հիմնարկեալ նորոգեաց մեծապայծառ շքեղութեամբ զհնացեալ գրոծ նախնեացն իւրոց (ՓԱՐ. 157)։ Սակայն դեռ կացութիւնը չորոշուած եւ միջոցները չպատրաստուած այսպիսի գործի մը չէր կրնար ձեռնարկել, ուստի զոր նորոգեաց խօսքը, ոչ թէ միեւնոյն օրը կատարուած գործ մը կրնանք իմանալ, այլ յետոյ իր կարգին լրացած գործ մը։ Ըստ այսմ պատմական կարգին եւ իրաց պահանջին յարմարագոյն կը լինի ըսել, որ հազիւ թէ Վահան գործելու դիւրութիւն եւ իշխանութիւն ստացաւ՝ խորհեցաւ հայրապետանոցին դիրքն ալ բարձրացնել, եւ կաթողիկէ մը հիմնարկեց Դուինի մէջ այնտեղ՝ ուր Շաւասպ Արծրունիի ատրուշանը կործանած էր, իբրեւ իր կեղծուրացութեան քաւութիւն եւ յաջողութեան նշանակ. միանգամայն Վաղարշապատի կաթողիկէն ալ նորոգելու սկսաւ Ղազար Փարպեցիի վերակացութեամբ (ՓԱՐ. 196)։ Դըւնայ կաթողիկէն լրացած եւ տեղափոխութիւննը եղած էր երբոր մարզպանութեան հրովարտակը եկաւ, որով այլեւս Վաղարշապատ երթալ հարկ չեղաւ, եւ հանդէսը Դուինի մէջ կատարուեցաւ։ Ուրեմն հայրապետանոցին պաշտօնական տեղափոխութիւնը եւ Դուինի մէջ հաստատուիլը պէտք է դնել 485-ին։

« 320. Մանդակունիի Տարիները   |   322. Մանդակունի Կանոնները »
© Gratun.org