Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ս. Յովհաննէս Ա. Մանդակունի

325. Մանդակունիի Մահը

Կցկտուր յիշատակներով կրցանք փոքր ի շատէ պատմութիւն մը կազմել Մանդակունիին գրական արդիւնքներուն վրայ, այլ շատ աւելի կ՚ենթադրենք նորա արդիւքը վարչական շրջանակին մէջ. որով կը յաջողէր աւերեալ երկիրը վերաշինել եւ դժտեալ հոգիները միաբանել։ Դժբախտաբար Փարպեցի՝ որ Մանդակունիէն երկարակեաց եղած է, իր պատմութիւնը Վահանի մարզպանութեան եւ Յովհանի ատենաբանութեան յիշատակութեամբը փակած է, եւ Մանդակունիին երկրորդ շրջանն ալ չէ գրած, Վահանի վրայ ալ ընդարձա տեղեկութիւններ չէ տուած։ Հարկաւ Փարպեցին օրը օրին գրող չէր, եւ որովհետեւ Մանդակունիի մահուընէն ետքը իր դիրքն ալ խախտեցաւ եւ հալածանքներ ալ տեսաւ, անոր համար չէ կրցած իր պատմութեան չորրորդ դրուագ մը աւելցնել, ինչ որ ըրած կ՚ըլլար, եթէ իր դիրքը պահած եւ Վահանէ ամուր պաշտպանութիւն տեսած ըլլար, մինչ ընդհակառակն պարտաւորուած եղաւ կծու գանգատանաց թուղթ մը գրել անոր (ՓԱՐ. 187)։ Պատմաբան կաթողիկոսը կը գոհանայ ըսել թէ Վահան մարզպան կը գործէր եւ շինէր զեկեղեցիս աւերեալս ի թշնամեաց, թելադրութեամբ եւ խրատու եւ աղօթից նպաստիւ սուրբ հայրապետին Յովհաննու Մանդակունւոյ (ՅՈՎ. 79). ուրիշ մըն ալ կը յաւելու, թէ այլ բազում օգուտս գործեաց իկեանս իւր (ՎԱՐ. 559)։ Այսչափով պէտք է գոհանանք Մանդակունիին վեցամեայ շինարար պաշտօնավարութեան պատմութիւնը փակելու, քանի որ աւելի մանրամասնութիւններ չունիք։ Կիրակոսի կողմէ գրուածը, թէ այլեւ առաջի Պերոզի արքայի համարձակութեամբ խոստովանեցաւ զՔրիստոս, եւ ոչ երկեաւ ի սպառնալեաց նորա (ԿԻՐ. 20), պարզ շփոթութեան հետեւանք մըն է Գիւտին հանդիպածին հետ, որովհետեւ Յովհանի Տիզբոն տարուած լինելը Փարպեցին չի յիշեր, իսկ կրօնից ազատութիւն տրուելէն ետքը բռնադատութեան առիթ չկար։ Այսպէս թէ այնպէս Յովհան իր կեանքը վերջացուց լի արդեամբ, առաջին շրջանին մէջ արիասիրտ դիմադրութեամբ, ճակատամարտի մէջ վիրաւորուելու աստիճան, եւ երկրորդ շրջանին մէջ ազգաշէն եւ եկեղեցաշէն աշխատութիւններով, երկրին կերպարանը բոլորովին փոփոխել յաջողելու չափ։ Իր մահուան պարագաներն ու տեղը, եւ թաղման վայրն ու հանդէսը բոլորովին մոռացութեան մէջ մնացած են։ Պատմագիրներ չեն խօսիլ այդ մասին։ Բայց այս չ՚արգիլեր որ զինքն ճանչնանք իբր հոյակապ դէմք մը, իբր մեծագործ հայրապետ մը, եւ իբր ազգի ու եկեղեցւոյ մեծ բարերար մը։ Իր առաքինական եւ հոգեւորական կեանքն ալ, իր ուղիղ զգացումներն ալ, իր յայտնի արդիւնքներնալ զինք արժանի կ՚ընեն՝ սուրբ ու տօնելի անձերու շարքին մէջ դասուելու, ինչպէս մենք ալ իբրեւ Սուրբ մակագրել չենք վարանած։ Տարիքը հարկաւ 75-ը անցած կամ 80-ի մօտեցած էր, որովհետեւ եթէ Սահակի ժամանակէն ուսանող մը կամ աշակերտ մը լինելու տարիքը ունէր, անկէ պաաս չէր կրնար ըլլալ 490-ին, որ է իր մահուան թուականը։ Գերեզմանին տեղը նշանակուած է յոմանց Շիրակի կամ Վանանդի Բեռնոս գիւղը (ՉԱՄ. ԲԱ. 218), բայց չենք գիտեր թէ որ ստոյգ աղբիւրէ քաղուած, որորվհետեւ աւելի հաւանական կը լինէր կարծել, որ Դուինի մէջ եղած ըլլայ։ նշան ալ չկայ որ իր նախարարական գերդաստանին դամբարանը փոխադրուած ըլլայ, Արշամունեաց գաւառը։

« 324. Մատենագրական Արդիւնքը   |   326. Նախընթացը և Ընտրութիւնը »
© Gratun.org