Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

327. Փարպեցիի Կեանքը

Օգտակար է այստեղ համառօտակի քաղել Փարպեցիին անցքերը, որ ոչ թէ լոկ իբր պատմագիր, այլեւ իբր ուղղամիտ գործիչ մը իր նշանակութիւնը ունեցած է ազգային կեանքին մէջ։ Ինքն ալ բաւական կենսագրական տեղեկութիւններ տուած է իր վրայ։ Բնիկ Արարատի Փարպի գիւղէն, առն եղեալ ողդի (ՓԱՐ. 187), որ է ըսել ազնուական դասակարգէն, եւ ինքզինքը միշտ Կամսարականներուն կենակից, եւ Վահանի ոչ օտար ոք ցուցնելէն կը հետեւի թէ, ազգականութիւն մըն ալ ունեցած է Մամիկոնեանց եւ Կամսարականաց հետ։ Երբոր Հմայեակի զաւակներ Աշուշայի ապարանքը կ՚ուսանէին, ինքն ալ անոնց ընկերակից եղած է. թէպէտ ըստ տիրոց աւագագոյն, սակայն նոյն տեղը եւ զմեզ ուսուցանէին կըսէ։ Այդ առթիւ կանուխէն Աղան Արծրունիի սիրելի եւ հետեւող եղած է, իբր զի Աղան Ձուիկ տիկնոջ եղբայր եւ Վահանի ու եղբայրներուն քեռի էր։ Իր վարդապետաց, գլխաւորապէս Աղանի հրամանին համեմատ, ի Հոռոմս գացած, եւ մնացած է անդ ամս, ուր կատարեալ ուսում ստանալով, դարձած է Հայաստան, եւ Կամսարականներուն մօտ ատեն անցուցած է յամենայն յամբողխսն, որք են Գիւտի ժամանակ տեղի ունեցած հալածանքները եւ նեղութիւնները։ Փարպեցին՝ Մամիկոնեան եւ Կամսարական նորահաս գործիչներուն օգնական եղած է, մինչեւ յամս նուաճման Վահանի (ՓԱՐ. 187), այսինքն մինչեւ Վահանի կեղծուրացութեան տարին, զոր ուրիշ տեղ տկարանալ ըսած է (ՓԱՐ. 116), եւ Վահանի բերնով կործանում անուանած է (ՓԱՐ. 138)։ Վահանի այս փոփոխութիւնը Փարպեցին ընկճած է եւ բոլորովին աշխարհէ քաշուելով Սիւնեաց մէջ ճգնաւորական կեանքի ձեռնարկած է՝ ձմեռները Մովսէս ճգնաւորի մը հետ ի քարայրի անցընելով, եւ ամառները Մուշէ եպիսկոպոսին հետ՝ ուր եւ լինէր ի հովու (ՓԱՐ. 187)։ Հաւանաբար այդ միջոցին է որ եկեղեցաանութեան հետեւեցաւ, ինչպէս ինքը կ՚ըսէ թէ տէր Աղան, զատոյց զիս պարեգօտիւք ի ծառայութենէ աշխարհիս։ Երկու տարի ետքը, ինքն Վահան յայց ելեալ խնդրել Փարպեցին, եւ գտեալ զայն յաշխարհին յայնմ, այսինքն է Սիւնեաց նահանգը, կ՚առնէ կը բերէ ի տուն իր (ՓԱՐ. 188)։ Վահանի կեղծուրացութիւնը դրինք 476-ին, երկու տարի ետքը Փարպեցին իր քովը բերելը կ՚իյնայ 478-ին, Մանդակունիին կաթողիկոսութեան բարձրացած տարին, երբ կեղծուրացներ, ներքին զգամամբ դժկամակ, կերպով մը դիմակնին նետելու ճիգեր կ՚ընէին։ Ըստ այսմ Մանդակունիին հետ Փարպեցին ալ գործակից եղած է այն ջանքերուն, որք 478-է 481 գաղտնի կերպով, եւ 481-է 484 զինեալ դիմադրութեամբ կատարուեցան հաւատոյ պաշտպանութեան համար։ Փարպեցի համարձակօրէն կը գրէ Վահանի, թէ քեզ տեառն անկ էի, եւ թէ արդարեւ քեզ իսկ եւ արժանի էի (ՓԱՐ. 188). որով ըստ ամենայնի անոր գործակից եղած, եւ արդիւնաւոր գործիչ մը եղած ըլլալը կ՚իմացնէ համեստօրէն։ Երբոր խաղաղութեան օրեր սկսան եւ Վաղարշապատի կաթողիկէին նորոգութեան եւ բարեկարգութեան ձեռնարկուեցաւ, այն օրէն յորում հիմն արկաւ տեղւոյդ, Վահան անձամբ հաստատեց Փարպեցին գործին վերակացութեան վրայ, ուր եւ մնաց մինչեւ յօր հալածման իւրոյ (ՓԱՐ. 196)։ Այս կերպով Փարպեցին Դուինի պաշտօնական կեդրոնէն հեռացած եւ Մանդակունիին քովէն զատուած մնաց, եւ որովհետեւ կաթողիկոսին եւ մարզպանին պաշտպանեալն էր, եկեղեցականներու որոշ մի դասակարգին հակառակութեան առարկան եղաւ, եւ սկսաւ ամբաստանութիւններով հալածուիլ։ Այդ խումբն է ահա, զոր ինքն Աբեղեանդ Հայոց կը կոչէ (ՓԱՐ. 202), եւ որուն հետ կ՚ենթադրենք Բաբգէնդ, որ կաթողիկոսական աթոռին ժառանգութեան համար հզօր մրցակից մը կը տեսնէր Ղազարի մէջ։ Ղազար յետին մնացորդն էր Սահակ-Մեսրոպեան աշակերտութեան հետեւած ուղղութեան, որ հելլէնագէտ եւ հոռոմ ուսմամբ հարուստ, դէպ այն կողմն ալ բնական հակում մը ունէր, մինչեւ հակառակորդ խումբը տեղական դաստիրակութեամբ յառաջ եկած եւ հակայունական զգացմամբ տոգորուած, ուժգին կերպով իր կողմը զօրացնելու կը ջանար, եւ իրեն յաղթանակը կ՚ըլլար Բաբգէնի կաթողիկոսացումը։

« 326. Նախընթացը և Ընտրութիւնը   |   328. Փարպեցիւն Ոսոխները »
© Gratun.org