Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1124. Վարդան Նուիրակ

Վարդան վարդապետ, իբրեւ կաթողիկոսական նուիրակ, իրեն հետ ունենալով հետեւորդներ, ընդ նմա առաքեալք ի կաթողիկոսէն, ուղեւորեցաւ յԱրեւելս՝ Հայոց ներքին գաւառներուն մէջ շրջան մը ըրաւ, յեպիսկոպոս եւ վանօրայս եւ յիշխանս, ամէնուն ներկայելով կաթողիկոսին շրջաբերականը, եւ պահանջեալ յամենայնէ ձեռագիր հաւանութեան։ Բարձրաբերդցիին առաջարկները կամ Սիսի որոշումները լաւ ընդունելութեան չարժանացան, ծանր թուեցաւ հրամանն, զոր պատմիչը ագահութեան եւ արծաթասիրութեան կը վերագրէ, առանց դրամի կատարուելիք քահանայագործութեանց ակնարկելով, այլ կրնար վերագրել գիրին մէջ եղող լատինամիտ զիջողութեանց, ուսկից շատ հեռու էին Արեւելեայք, բայց դժբախտաբար իրենց դիրքը խախտած էր, Թաթարներու ու Պարսիկներու ու Վրացիներու փոխադարձ պատերազմներուն եւ համամիտ հալածանքներուն երեսէն, ամէն կազմակերպութիւն կորուսած, եւ համաձայնութեամբ բան մը խորհելու պատեհէն իսկ զրկուած էին։ Ուստի զատ զատ մնալով ոչ իշխեցին արհամարհել, այլ ի վերին երեսս մեծացուցին, եւ ետուն ձեռագիր, ոչ թէ հաւանութեան, այլ պարզ հնազանդութեան, առնել զհրամանն (ԿԻՐ 173)։ Ընդհակառակն պէտք էր, որ Հայաստանի եպիսկոպոսութիւնը, իբրեւ մեծագոյն մասը հայաբնաութեան եւ Հայ նուիրապետութեան, իր համաձայնութիւնը բերէր Սսոյ ժողովական որոշումներուն, ընդհանուր եւ ազգային կանոնի ոյժ տալու համար (1117)։ Ստորագրութիւն տուող եպիսկոպոսներէն կը յիշուին Սարգիս Կարնոյ, Սարգիս Անւոյ, Յակոբ Կարսի, Գրիգոր Բջնոյ, Մկրտիչ Հանբերդի, Համազասպ Հաղբատի, եւ այլ եպիսկոպոսունք որ ի կողմանս։ Համաձայնութիւն յայտնող վանքերէն կը յիշուին Սանահին, Գետիկ, Հաղարծին, Կեչառիս, Հաւուցթառ, Այրեվանք, Յովհաննավանք, Սաղմոսավանք, եւ որ շուրջ զնոքօք։ Առանձինն կը յիշուին Ներսէս Աղուանից կաթողիկոս, Յովհաննէս Տուեցի եպիսկոպոս, Յովհաննէս Վանական վարդապետ, Աւագ Օրբելեան իշխան՝ Իւանէ որդին, որ Թաթարներուն հաւատարիմն էր դարձած եւ Հայերու պաշտպանութիւն կընէր, եւ կերեւի որ հօրը յունադաւանութեանը ալ չէր հետեւեր, քանի որ այլեւս Վրացիներէն ակնկալութիւն չունէր։ Վարդան վարդապետ պաշտօն ունէր հաւանութեան ձեռագիրերը հաւաքելով՝ անձամբ Բարձրբերդցիին ներկայել բայց կերեւի թէ արդիւնքը գոհացուցիչ չըլլալուն, չուզեց Հռոմկլայ դառնալ, եւ ստացած գիրերը զրկեց կաթողիկոսին, եւ ինքն գնաց իր վանքը, որ է Կայանի Սուրբ Անդրէասը, Կայէնի բերդին մօտ, որ Աւագ իշխանի կեդրոնն էր, եւ հոն մնաց ուսուցանել զբազումս (ԿԻՐ 174)։

« 1123. Զիջողական Գլուխներ   |   1125. Սմբատ Պատգամաւոր »
© Gratun.org