Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

329. Փարպեցիի Թուղթը

Ղազար հալածեալ, պարտաւորուեցաւ Հայաստանէ ալ հեռանալ, եւ քաշուեցաւ Ամիդ քաղաքը, ուսկից կը գրէ Վահանի իր գանգատանեաց թուղթը, Համազասպ Մամիկոնեանի ձեռքով, որ պէտք է Վահանի յեղբօրորդեաց մին ըլլայ (ՓԱՐ. 196), թէպէտ որոշ ըսուած չէ թէ Վահանի երեք եղբայրներէն որո՞ւն զաւակն է։ Համազասպի համար կ՚ըսէ թէ բազում անգամ հանգոյց զիս, եւ ի հալածմանն կերակրիչ իմ եղեւ (ՓԱՐ. 195)։ Իսկ յառաջաբանին մէջ ըսուած է թէ Համազասպ պատճառ իսկ եղեւ նմա այսրէն դարձին (ՓԱՐ. 186)։ Սակայն կ՚երեւի թէ Ղազար կըրած վիշտերէն տառապած, երկար չկրցաւ ապրիլ, որովհետեւ այլեւս նորա նունը չի յիշուիր պահմական եղելութեան մէջ։ Բաբգէն միտեալ չէր Ղազարին պաշտպանութիւն ընել, մասամբ իր բնոյթին տկարութենէն, եւ մասամբ դժկամակ միտումէն։ Ղազար վերջին անգամ Վաղարշապատէ չմեկնած՝ յականաւոր տոհմէ սեպուհ մի միջնորդ գրած էր, որ կաթողիկոսին ներկայանալ եւ իր խնդիրը բացատրէ եւ ցաւը յայտնէ, որ եթէ բուժելի է՝ դարմանէ, իսկ գթէ անբուժելի է՝ թող թաղէ։ Սակայն կաթողիկոսը միջնորդին ձեռքով պատասխանած էր. ես եւ տեսանել իսկ չիշխեմ զքեզ առ երկիւղի, դու ասես, եթէ գամ բժշկեա՝ եւ կամ թաղեա, մի գուցէ զգացեալ սարուք եւ զիս ընդ քեզ թաղիցէ (ՓԱՐ. 198)։ Ոմանք այդ խօսքերը իբր Մանդակունիէ ըսուած կարցեցին, սակայն ասանկ փոքրովի եւ վատոգի խօսքեր՝ Մանդակունիի պէս հաստատամիտ, զօրաւոր եւ ամենէն յարգուած անձի մը չեն վայլեր, բայց շատ յարմար են, կուսակցական դարձուածներով նոր պաշտօնի անցած, եւ դիրքը հաստատելու պէտք զգացող կաթողիկոսի մը բերնին։ մանաւանդ որ Փարպեցին պէտք է բաւական տարիներ Վաղարշապատի կաթողիկէին վերակացութեան մէջ մնացած ըլլայ, որովհետեւ յաջողեցաւ Վաղարշապատի կաթողիկէն երկու հարիւր տարիէ ի վեր չէն մնացած վանքի մը աստիճան ամենայն կահիւ կազմածով զարդարել։ Եւ թէպէտ միանգամ եւ երկիցս ջարդեցաւ բոլոր կահն յանհաստատութենէ շինուածոյն ինքն յաջողեցաւ վերջինը առաջիններէն ալ աւելի փառաւոր վերակազմել (ՓԱՐ. 197)։ Արդ, այս ամենայն շատ աւելի ատեն կը պահանջէ քան թէ 485-է եւ 490 վեցամեայ միջոցը, որչափ ինչ կրցաւ պաշտօն վարել Մանդակունիին օրով, որով ստուգապէս Փարպեցիի հալածումը Բաբգէնի օրով եղած է, եւ Բաբգէնն է այն փոքրոգի պատասխանը տուող կաթողիկոսը, որուոն անունը տալ պէտք չէր՝ իբրեւ ժամանակին կաթողիկոսի։ Աւելցնենք նաեւ որ նոյն կաթողիկոսը պաշտօնի վրայ կը տեսնուի, երբ Ղազար Ամիդէ իր նամակը կը գրէ, վասնզի նոյնինքն է առ որ յղած է իր միջնորդ սեպուհը առ գլխաւորդ Հայոց քահանայութեան (ՓԱՐ. 198)։ Իսկ նամակը գրած է առ ժամանակ մի Ամիդի մէջ լուռ մնալէ ետքը (ՓԱՐ. 186), որ գորնէ քանի մը տարի պէտք է ենթադրուի։ Դիտելու է եւս որ Փարպեցին թէ պատմութեան եւ թէ թուղթին մէջ, բոլոր վախճանած անձերու երանելի կոչումը կը յատկացնէ, միեւնոյն իմաստով, որով մենք այսօր կը գործածենք լուսահոգի, հոգելոյս, բարեյիշատակ, հանգուցեալ կոչումները։ Գիւտի եղբօրորդին տէր Յովհաննէս ալ, յայտնի չէ թէ եպիսկոպոս մը կամ քահանայ մը, երանելի կոչուած է, որովհետեւ նամակին ատեն արդէն մեռած է եղեր, իսկ կաթողիկոսը իբր կենդանի կեցող մը մատնացոյց կ՚ըլլայ, առ գլխաւորդ Հայոց քահանայութեան։

« 328. Փարպեցիւն Ոսոխները   |   330. Մեղադրանաց Կէտեր »
© Gratun.org