Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

330. Մեղադրանաց Կէտեր

Փարպեցին իր այդ նաշանաւոր թուէթին մէջ յառաջ կը բերէ իրեն դէմ խօսուած գլխաւոր ամբաստանութիւնները, եւ ընդարձակօրէն կը հերքէ, մեջտեղ դնելով անոնց ստութիւննու անհեթեթութիւնը։ Մեզի համար աւելորդ էր այդ մանրամասնութեանց մտնել, իբրեւ բոլորովին մասնաւոր պարագայ մը, սակայն նկատելով որ անոնք ցոյց կու տան ժամանակին տիրող հոգին, ու քսուներու գործածած ձեւերը, եւ կրնան բաղդատութեան դրուիլ դարեր յետոյ տեղի ունեցած նմանօրինակ դէպքերու հետ, աւելորդ չենք սեպեր անոնց համառօտ քաղուածը տալ։ Պատմութիւնը ոչ միայն մեծ եղելութիւններուն պիտի հետեւի, այլ եւ մանր հանգամանքերուն մէջ մտնելով՝ տիրող հոգին պիտի սացատրէ, եւ եղելութեանց բուն արժէքը ի վեր պիտի հանէ, անոնց սկզբնապատճառներն ու հետեւանքները ցուցնելով։ Փարպեցին ամբաստանող Աբեղեանը կ՚ըսէ եղեր, թէ 1. Ղազար ասէ, թէ պոռնկութիւն մեղք չեն, զայն եւ մարզպանին սադրէ (ՓԱՐ. 190), 2. Ուրիշներ ալ կ՚ըսեն եղեր, թէ Ղազար աղանդաւոր է (ՓԱՐ. 112)։ Այս երկու կէտերուն մասին ընդարձակ հերքում կու տայ, գիտնական բացատրութիւններ կուտելով Ս. Գիրքէն եւ իր ստացած ուսումներէն։ 3. Դարձեալ կ՚ըսեն եղեր, թէ գամ մի պիղծ ոք է եւ չարագործ, Ղազարոյ վանք անդ են եւ սիրէ զնոսա (ՓԱՐ. 195)։ Իսկ բացատրութեան մէջ կը յայտնէ, թէ ինքն աւելի Վահանի եղբայրներուն ու եղբօրորդիներուն տուները կը գտնուի եղեր։ 4. Կ՚ըսեն եղեր թէ վանքին ստացութենէն շատ բան իւրացուցած է։ Այդ մասին տոմարները վկայութեան կը կոչէ. իւրաքանչիւր սարուն տուրն որոշողութեամբ մնաց ի տեղւոջն գրով, եւ Ակիթ Գարդմանացիի մը անունը կու տայ, որ հսկողութիւն վարած է ստացութեանց վրայ (ՓԱՐ. 196)։ 5. Ըսեր են, թէ իր ելնելէն ետքը վանքին մէջ բան մը չգտնուեցաւ, եւ կը յայտնէ թէ զինքն հալածած ատեննին ամէն փան թալաներ եւ իւրացուցեր են, կեւ արդ իմով ընչիւք շրջէին պճնեալք (ՓԱՐ. 117)։ 6. Իր քարոզներն ալ մեղարդեր են, ի նախնումն գետնաբար խօսէր Ղազար, այժմ անգիտաբար (ՓԱՐ. 200)։ Այդ կէտին վրայ շատ աւելի զգածեալ կը գրէ։ 7. Կը յիշէ զանազան պարագաներ յորս զինքն սխալեցնել ուզած են, եւ կը յաւելու. ես, վասնզի տկարամիտ եւ անզգուշացող այր եմ յրկրաւոր միտս, ոչ զգացի ժամոյն դաւոյն (ՓԱՐ. 198), այսուհանդերձ բացատրութիւնները եւ ջատագովութիւնները պակաս չ՚ըներ։ Կան ուրիշ մանրկէտեր ալ զորս զանց կ՚ընենք։ Փարպեցին երկարօրէն կը գրէ առ նախանձու զրպարտուածներուն վրայ, Ս. Գիրքէն օրինակներ եւ վկայութիւններ յառաջ բերելով, եւ վերջին ատեններէն ալ օրինակներ յիշելով, Հայ Եկեղեցւոյ վարդապետներէն եւ հայրապետներէն, որոնց երկար ցուցակը քաղեր է, սակայն դժբախտաբար ճիշդ այդ կտորին մէջ թերթ ինկած է ձեռագիրէն եւ ցուցակը կիսատ մնացած (ՓԱր. 202)։ Հասած կտորին մէջ կը յիշուին Մովսէս, Տիրայր, Խոսրովիկ, Աբրահամ, եւ ցուցակը կը փակուի՝ Գրիգորի, Ներսիսի եւ Սահակի անուններով, եւ Հայոց կործանման մասին անոնց տեսած տեսիլքներով, որոց ոչ բացեալ ի բարիբան զբերանս իւրեանց ի վերայ աշխարհիս այսորիկ, վախճանեցան (ՓԱՐ. 203)։ Այսչափ բաւական ըլայ ժամանակին նկարագիրը իմանալու համար։

« 329. Փարպեցիի Թուղթը   |   331. Բաբգէնի Տարիները »
© Gratun.org