Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

331. Բաբգէնի Տարիները

Բաբգէնի օրերուն պատմութեան մտած ատեննիս առաջին եւ գլխաւոր խնդիրը նոր ակաթողիկոսութեան տեւողութիւնն է։ Հինէն եւ նորէն բոլոր պատմագիրներ եւ ցուցակագիրներ, ընդհանարապէս 5 կամ 6 տարիէ աւելի ժամանակ չեն տար Բաբգէնի, եւ քիչեր 3 տարի միայն, մինչ ժամանակագրական զննութիւններ կը պարտաւորեն հիմնապէս հեռանալ այդ թիւերէն, եւ աւելի երկար տեւողութիւն տալ անոր կաթողիկոսութեան։ Այդ եզրակացութեան յանգելու համար մեր շատոնց դիտած կէտերը հետեւեալներն են։ Բաբգէնի կաթողիկոսութեան սկիզբը ճշդելու համար պէտք է նկատի առնուլ Գիւտի եւ Մանդակունիի կաթողիկոսութիւնները, որոնք սերտ կապակցութիւն ունին Վահանեանց շարժումին հետ, եւ այս ալ Պարսից թագաւորներուն ժամնակագրութեան հետ, որ այժմ շնորհիւ արտաքին քննադատներու ստոյգ թուականներով որոշուած է։ Ըստ այսմ Վաղարշի թագաւորելէն 6 տարի անդին հնար չէ թողուլ Մանդակունիին մահը, որով Բաբգէնի ընտրութիւնն ալ 490-էն անդին չի կրնար յետաձգուիլ։ Բաբգէնէ մինչեւ Աբրահամ Աղբաթանեցի միջանկեալ ութը կաթողիկոսներու մասին, այնպիսի համաձայնութիւն մը կայ հին պատմագիրներու եւ ցուցակագիրներու մէջ, որ անոնք այլայլելու կամ ժամանակագրութիւնը խախտելու բնաւ պատճառ մը չի կրնար գտնուիլ, եւ խիստ քննադատն անգամ կը պարտաւորուի անոնց համաձայնութիւնը յարգել, եւ անոնց ժամանակները նոյնութեամբ պահել պատմական կամ աւանդական տեւողութիւններու համաձայն։ Այս ութերուն յաջորդող Աղբաթանեցիի թուականին գալով անոր ընտրութիւնը որոշակի նշանակուած է Խոսրով Բ. ի թագաւորութեան 17-րդ տարին (ՈՒԽ. Բ. 2 եւ 62). այսինքն է 607-ին։ Ըստ այսմ Աղբաթանեցիի ընտրութենէն ետ ետե գալով պիտի ճշդենք Բաբգէնի յաջորդին, Սամուէլ Արծկեցիի ընտրութիւնը, որ կ՚իյնայ 516-ին, եւ մանդակունիին մահուընէն մինչեւ Արծկեցիին ընտրութիւնը մնացող 26 տարիներու միջոցը պիտի վերագրենք Բաբգէնին։ ԲԱյց ինչ որ այս կերպով լոկ ենթադրական հաշիւ մկ կը կարծուի, նորանոր վկայութիւններ իբրեւ կատարելապէս դրական կը հաւաստեն։ Գիրք Թղթոցին մէջ գտնուած Թուղթ Հայոց ի Պարսս գրուածը՝ որոշակի կու տայ Բաբգէն կաթողիկոսի անունը՝ Կաւատ թագգաւորին 18-րդ տարին, այսինքն է 506-ին (ԹՂԹ. 42), եւ Բաբգէնի անունը կը կրկնուի նաեւ երկրորդ թուղթին մէջ, որ աւելի ուշ գրուած է (ԹՂԹ. 48)։ Հետեւաբար անգամ մկ որ կը խախտուի հնաւանդ յիշատակներու 5 կամ 6 տարիներու դրութիւնը, այլեւս դժուարութիւն չենք զգար ժամանակագրական պահանջից հպատակեցնել Բաբգէնի կաթողիկոսութեան տեւողութիւնը։ Եթէ ներեալ է ենթադրական մեկնաբանութիւն մըտալ այդ տարօրինակ տարբերութեան, պիտի ըսենք թէ թուատառով գրուած ԻԵ կամ ԻԶ թուականներուն մէջ՝ թուանշան Ի տառը նախդիր ի տառի փոխուելով, թուականը գրչագիրներուն ձեռքին տակ աղաւաղուած է, եւ միանյ Ե կամ Զ տառերը իբր թուանշան մնացած են, եւ այնպէս ալ մէկէն միւսին անցած են։

« 330. Մեղադրանաց Կէտեր   |   332. Հայեր և Քաղկեդոն »
© Gratun.org