Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

333. Քաղկեդոնի Նախընթացը

Եփեսոսի երրորդ տիեզերական ժողովը վերջացեր էր 431 Յուլիս 31-ին, դատապարտելով Նեստորի վարդապետութիւնը, որ բաժանում եւ տարբերութիւններ կը դնէր Քրիստոսի աստուածութեան եւ մարդկութեան մէջ, իբր այն թէ Աստուած բնակեալ ըլլայ ի մարդն, եւ ոչ միացեալ, որով Քրիստոս կ՚ըլլար լոկ Աստուածակիր մը, եւ Մարիամ՝ լոկ Քրիստոսածին մը։ Այս վարդապետութեան դէմ իբրեւ նշանաբան հռչակուեցաւ ժողովին մէջ Կիւրեղ Աղեքսանդրացիի բացատրութիւնը, Մի բնութիւն Բանին մարմնացելոյ, Նեստոր Կոստանդնապոլսոյ պատրիարքութենէն զրկուեցաւ, դատարարտուեցաւ եւ նզովուեցաւ, եւ աքսորուեցաւ Անտիոքի մօտ, Ս. Եւպրեպեայ վանքը, եւ անկէ ալ 435-ին Լիբիոյ անապատը, ուր եւ մեռաւ 440-ին։ Իսկ Նեստորականներ, որոնք Անտիոքի Յովհաննէս պատրիարքին եւ Ասորիքի եպիսկոպոսներուն պաշտպանութիւնը կը վայելէին, դէպի Արեւելք քաշուեցան, եւ Եդեսիոյ մէջ կեդրոնացան, ուր իրենց պաշտպան կեցաւ Իբաս եպիսկոպոս, որ 435-ին Ռաբուալասի յաջորդած էր, եւ այնտեղ զօրացան մինչեւ որ 487-ին Զենոնի հրամանով ցրուեցան։ Նեստորի վարդապետութեան դէմ մաքառողներուն մէջ նշանաւոր էր եղած Եւտիքէս, Բիւզանդիոյ մօտ եղող Կուկի կղզւոյն ծերունի վանահայրը (ԹՂԹ. 215), որ Քրիստոսի միութիւնը այնչափ եւ այնպէս բուռն սկսաւ պնդել, որ աստուածութիւնը եւ մարդկութիւնը իրարու հետ շփոթուած նկատեց, եւ աստուածութեան եւմարդկութեան խառնուրդ մը սկսաւ քարոզել, մարդկութեան ընկղմամբ եւ գրեթէ ոչնչացմամբ աստուածութեան մէջ, զոր օրինակ կաթիլ մը մեղր ծովին մէջ, կամ շիւղ մը բոցին մէջ, եւ մինչեւ իսկ Քրիստոսի մարմինին երկնային ծագում եւ բացառիկ գոյացութիւն վերագրելու հասաւ։ Եւտիքէսի վարդապետութիւնը նախ վանքերու եւ վանականներու մէջ ընդունելութիւն գտաւ, եւ միանյ 447-ին հրապարակի վրայ սկսաւ խօսուիլ։ Փլաբիանոս պատրիարք, որ Պրոկղի նոր յաջորդած էր ,խնդիրը նկատի առաւ, եւ 448-ին տեղական ժողովով մը Եւտիքէսը դատապարտեց՝ երկու բնութիւն բացատրութիւնը մէջտեղ դնելով։ Կիւրեղ մեռած էր 444-ին, մի բնութիւն բացատրութեան պաշտպանը, սակայն իրեն յաջորդած էր Դիոսկորոս, իր նախորդին նախանձայոյզ պաշտպանող, որ ձայն բարձրացուց Փլաբիանոսի ստեղծած բացատրութեան դէմ, իբրեւ Նեստորական վարդապետութեան կրկնութիւն մը։ Թէոդոս Բ. կայսեր ալ գրեց, եւ նոր ժողով մը գումարելու արտօնութիւն ստացաւ, որ եւ տեղի ունեցաւ Եփեսոսի մէջ 449 Օգոստոս 8-ին, 135 եպիսկոպոսներու ներկայութեամբ։ Եւտիքէս նախընթաց ժողովներու համաձայն դաւանութիւն մը ներկայելով արդարացաւ, եւ Փլաբիանոս բացատրութիւնը դատապարտուեցաւ։ Աղեքսանդրիոյ աթոռը իր փայլն ու ազդեցութիւնը օրըստօրէ կը զօրացնէր, յորմէհետէ նեստորականութեան դէմ սկսած էր մաքառիլ Կիւրեղով եւ Դիոսկորոսով, ինչպէս կանխաւ ըրած էին Աղեքսանդր ու Աթանոս արիոսականութեան դէմ։ Այդ պարագան հաճելի չէր Հին եւ Նոր Հռոմներու հայրապետութեանց, որք իրենց առաւելութեան ձգտումներով կը զբաղէին, եւ Հռոմի Լեւոնը եւ Կոստանդնուպոլսոյ Անատոլիոսը, որ Փլաբանիոսի նոր յաջորդած էր, միացան Աղեքսանդրիոյ Դիոսկորոսին դէմ։ Մարկիանոս կայսը ալ, որ 450-ին Թէոդոսի յաջորդած էր, իրենց հետ միացաւ, Հռոմի օգնութեամբ՝ Կոստանդնուպոլսոյ աթոռը բարձրացնելու դիտմամբ, եւ այսպէս կազմակերպուեցաւ նոր կացութիւն մը։ Լեւոն 450-ին ժողով մը գումարեց ի Հռոմ, ուր Եփեսոսի 449-ի ժողովը եւ Դիոսկորոսը մերժեց, Փլաբիանոսը պաշտպանեց, եւ իբր հաւատոյ կանոն հռչակեց Փլաբիանոսի ուղղած իր թուղթը, 449 Յուլիս 13-ին գրուած, եւ Տումար Լեւոնի կոչուած։ Այդ թուղթը երկուքի եւ բաժանման գաղափարներ կը պարունակէ, յայտարարելով թէ Քրիստոս կարասցէ մեռանել ըստ միոյ եւ ոչ կարասցէ մեռանիլ ըստ միւսոյ (ԼԵՒ. 12), թէ բանն ներգործէ զոր բանին է, եւ մարմինն կատարէ զոր մարմնոյն է (ԼԵՒ. 16), եւ վերջապէս՝ թէ թէպէտեւ ի տէր Յիսուս Քրիստոս մի անձ է, բայց այլ է ուստի անարգանքն, եւ այլ ուստի փառքն (ԼԵՒ. 20), եւ ուրիշ նման բացատրութիւններ, որոնք նեստորական երկուքութեան դուռը կը բանային, այնպէս որ փրկագործ չարչարանաց ոյժը միայնոյ մարդկութեան կը մնար, եւ իր իսկութիւնը կը կորսնցնէր։ Բնութիւնն ալ, որ իմաստասիրաց է, էութիւն նկատեալ իբր սկիզբն գործողութեանց, երկու կը լինէր, եւ երկու սկիզբն եւ արկու Քրիստոս ընդունելու պիտի տանէր, Նեստորի դրութեան համաձայն։

« 332. Հայեր և Քաղկեդոն   |   334. Քաղկեդոնի Ժողովը »
© Gratun.org