Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

335. Զենոնի Հենոտիկոնը

Մարկիանոս ցորչափ կենդանի էր, ամէն միջոց գործածեց որպէսզի Քաղկեդոնի ժողովին հեղինակութիւնը պաշտպանէ, թէպէտ ըստ ամենայնի չյաջողեցաւ։ Պրոտերիոս Քաղկեդոնիկ խումբէն, կայսերական հրամանով Աղեքսանդրիոյ պատրիարք եղաւ, բայց քիչ ետքը սպանուեցաւ։ Թէոդոս Երուսաղէմի պատրիարք եղաւ 452-ին, Տիմոթէոս Ելուրոս կամ Կուզ Աղեքսանդրիոյ՝ 457-ին, եւ Պետրոս Փուլոն կամ Թափիչ Անտիոքայ՝ 470-ին, ամէնքն ալ Քաղկեդոնի ժողովի հակառակորդներ։ Լեւոն Ա. Թրակացի, որ Մարկիանոսի յաջորդեց 457-ին, որչափ ալ ուզեց Քաղկեդոնի որոշումները պաշտպանել, սակայն պարտաւորուեցաւ հակառակորդներուն զիջանիլ, եւ թողուլ անոնք միջոց մը իրենց աթոռներուն վրայ։ Երբ Տիմոթէոս Ելուրոս իր աթոռէն հեռացուեցաւ 460-ին, դարձեալ ուրիշ հակաքաղկեդոնիկ մը անցաւ աթոռին, ինչպէս էր Տիմոթէոս Սալսփակիոլոս։ Նոյնպէս եղաւ Անտիոքի աթոռին վարյ Փուլոնի մերժումէն ետքը։ Երբոր Լեւոն Թրակացին մեռաւ 474-ին, Կայսրութիւնը մնաց իր չորս տարեկան թոռին Լեւոն Բ. կրտսերին, որ քանի մը ամիս ետքը մեռաւ, եւ կայսրութիւնը անցաւ Զենոնի, որ Լեւոն Ա. ին փեսայ եւ Լեւոն Բ. ին հայրն ու խնամակալն էր, բայց Բասիլիսկոս զօրավար, Լեւոն Ա. ի աներձագը, զօրացաւ ու կայսրութիւնը գրաւեց։ Ելուրոս ու Փուլոն նորէն իրենց աթոռները դարձան, եւ Քաղկեդոնի վճիռները մերժուեցան 476-ին, կայսերական հրովարտակով եւ 500 եպիսկոպոսներու համաձայնութեամբ։ Յիշենք անցողակի թէ այդ միջոցին Հայաստանի մէջ նորէն հալածանքներ սաստկացած էին, Գիւտ թագաւորական հրամանով զրկուած Ոթմուս առանձնացած էր, եւ ճիշդ 476-ին կ՚իյնար նաեւ Վահան Մամիկոնեանի բռնադատեալ կեղծուրացութիւնը (§ 294)։ Մտածելու իսկ չէր որ Հայեր կարենային քաղկեդոնական խնդիրներով զբաղիլ, բայց եթէ զբաղէին ալ, հակաքաղկեդոնիկ որոշումներ պիտի տեսնէին քրիստոնեայ եկեղեցիներու կողմէ։ Բասիլիսկոս չկրցաւ երկար վայելել ձեռք ձգած կայսրութիւնը, Զենոնի կողմը զօրացաւ 476-ին, որ իր իշխանութիւնը ամրացնելու նպատակով ուզեց միջակ ընթացք մը բռնել Քաղկեդոնիկներու եւ Հակաքաղկեդոնիկներու միջեւ, քանի որ առաջինները զօրաւոր էին մայրաքաղաքին մէջ. իսկ երկրորդները ընդարձակուած էին գաւառներու մէջ։ Կոստանդնուպոլսոյ հայրապետական աթոռը բարձրացած էր 492-ին Ակակիոս, որ երկուզ կողմերը շահելու միտում ունէր, իսկ Աղեքսանդրիոյ աթոռը նստաւ Պետրոս Մոնգոս 481-ին, յայտնի պաշտպան մը իր նախորդին Տիմոթէոս Ելուրոսի։ Ակակիոս ալ ցաւած եւ պաղած էր Հռոմի ընթացքէն, եւ նորէն Աղեքսանդրիոյ յարաբերութիւնները ուզեց մշակել, այլ այս հնար չէր Մոգոսի հետ, առանց Քաղկեդոնի վճիռներու մասին համամտութիւն գոյացնելու։ Թղթոց Գիրքին մէջ յառաջ բերուած են երկուքին թղթակցութիւնները, Պետրոսի ինն եւ Ակակի վեց նամակներով (ԹՂԹ. 243-275), որք հարկաւ յետ ժամանակաց ծանօթացան եւ թարգմանուեցան Հայոց կողմէն։ Զենոն Ակակի եւ Պետրոսի համաձայնութեամբ զօրացած, նոր հրովարտակ մը հրատարակեց 482-ին, որ է հռչակաւոր Հենոտիկոն-ը, որուն նպատակն էր երկու կողմերը հաշտեցնել միջակային իմն դրութեամբ։ Նախապէս կը յիշէր Նիկիոյ եւ Կոստանդնուպոլսոյ ժողովները իբր հիմնական կանոնները, յետոյ կը ցուցնէր Եփեսոսի ժողովին համաձայնութիւնը անոնց հետ, կը հաստատէր Կիւրեղ Աղեքսանդրացիի 12 գլուխները, եւ կը մերժէր զՆեստորիոս միանգամայն ընդ Եւտիքեայ հակառակս իրերաց մտածեալս. լռութեամբ կ՚անցնէր Քաղկեդոնի ժողովին խնդիրը, եւ կը յաւելուր համառօտ դաւանութիւն մը, թէ մի է Միածին Որդին Աստուծոյ, եւ թէ զայնոսիկ որ բաժանեն, զայնպիսիսն ոչ ընդունիմք (ԹՂԹ. 271)։ Ժամանակակցութիւնները դիտելով կը գտնենք, թէ Հենոտիկոնի հրատարակութիւնը տեղի ունեցաւ ճիշդ այն միջոցին, երբ Վահան Մամիկոնեան ոգի ի բռին կը մաքառէր հաւատոյ պաշտպանութեան համար Ներսէպահատի ճակատամարտին մէջ, Մանդակունին ալ մեծ պայքարին կը հովանաւորէր (§ 297), կրօնական վէճերով զբաղելու ատենը չէր։

« 334. Քաղկեդոնի Ժողովը   |   336. Անաստասի Օրով »
© Gratun.org