Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

337. Վահանի Ժամանակը

Քաղկեդոնական խնդրոյն լուսաբանութեան համար, անոր սկզբնաւորութիւնը եւ առաջին ժամանակները պատմելէն ետքը, պէտք է Բաբգէնի կաթողիկոսութեան դառնանք, այլ դժբախտաբար մեր ժամանակին եղելութիւնները։ Այս կը նպաստէ հետեւցնել թէ Վահան Մամիկոնեանի մարզպանութիւնը եւ յաջողութիւնը կրցան խաղաղ օրեր պարգեւել Հայաստանի, եւ գործերու կանոնաւոր ընթացք մը տալ առանց անակնկալ դիպուածներու։ Ոմանք ասորական աղբիւրներէ քաղելով կը պատմեն թէ Կաւատ 492-ին նորէն հալածանք հանեց քրիստոնեաներուն դէմ, թէ Վահան կամեցաւ Պարսիկներէն վտարանջել, թէ 495-ին բանակցութեան մտաւ Անաստաս կայսեր հետ, եւ թէ կացութիւնը փոխուեցաւ 497-ին Կաւատի գահազրկութեամբ, մինչեւ որ 501-ին նա յաջողեցաւ Ջամասպը յաղթահարել եւ նորէն գահը գրաւել։ Բայց այս անգամ իր հպատակ քրիստոնեաներուն ամէն դիւրութիւն շնորհեց, որպէսզի անոնց օգնութեամբ կարենայ Յոյներուն դէմ յաջոդիլ, որոնց հետ պատերազմ բացաւ 502-ին, եւ 503-ին Ամիդը առաւ, եւ երկու տարի եւս պատերազմը շարունակեց, մինչեւ որ 505-ին եօթնամեայ հաշտութիւնը կնքուեցաւ (ՉԱՄ. Բ. 230-235)։ Մեր պատմիչներու մէջ այսպիսի ակնարկ մը չենք տեսներ, Յունաց հետ պատերազմը մեր շրջանակէն դուրս է, իսկ Վահանի՝ խաղաղական մարզպանութիւն միայն կը տրուի (ՅՈՎ. 80), եւ կը վկայուի թէ բարւոք վճարեալ թողու փոխանակ իւր զՎարդ պատրիկ (ԱՍՈ. 83), եւ թէ շինեալ զերկիրն նորոգեաց վերստին (ՍԵԲ. 46), ուր կրկին նշկահելու ամենեւին ակնարկ չկայ, եւ ասորական աղբիւրէ պատմուածները շփոթուած կ՚երեւին մարզպանութենէ առաջ տեղի ունեցած եղելութեանց հետ։ Իսկ Վահանի մազպանութեան տեւողութիւնը սովորաբար մինչեւ 26 տարի կ՚երկարաձգուի եւ մահը կը գրուի 510-ին (ՉԱՄ. Բ. 236 եւ ՊԱԼ. 213) , զոր Անեցին իր սխալ հաշուով մինչեւ 536 կը յետաձգէ (ՍԱՄ. 74), բայց ասոնք առանց ստոյգ հիման ըսուած են։ Մեզի հասած աղբիւրներուն վաւերագոյնը Բաբգէնի առաջին նամակն է, Կաւատի 18-րդ տարին գրուած, ուր Վահանի անունը գրուած չկայ, այլ հայ իշխաններու առաջին կը նշանակուի Վարդ Մամիկոնեան (ԹՂԹ. 42), թէպէտ մարզպանին անունը չի տրուիր, ինչպէս տրուած է երկրորդ նամակին մէջ (ԹՂԹ. 48)։ Բայց այսչափն ալ բաւական է հետեւցնելու թէ Վահան մեռած էր 506-է առաջ, եւ հարկ կը լինի Վահանի մարզպանութիւնը 20 տարիէ աւելի եւ 505 թուականէ անդին չյետաձգել։ Եւ եթէ Կաւատ առանց դժուարութեան մարդպանութիւնը Վահանէ ետքը անոր եղբօրը յանձնեց, պէտք է ըսել թէ երբեք Վահանէ դժգոհ մնալու առիթ ուեցած չէր։ Եթէ Վահան մարզպանութենէ ետքն ալ Պարսիկներու դէմ ելած եւ Յոյներու օգնութեան դիմած ըլլար, Վարդին մարզպանութիւն չէր տրուեր, ուստի անգամ մըն ալ իբր անհաւանական եւ անընդունելի կը դատենք ասորական աղբիւրէ քաղուած պատմութիւնը։

« 336. Անաստասի Օրով   |   338. Քաղկեդոնի Յիշատակներ »
© Gratun.org