Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

338. Քաղկեդոնի Յիշատակներ

Քաղկեդոնական խնդիրին Հայոց անծանօթ մնալը կ՚արդարանայ 451-էն ասդին տիրող խառնակ եւ շփոթ կացութեամբ, որ մինչեւ 485 տեւեց անընդհատ, մինչեւ որ Վահանի մարզպանութեամբ երկիրը խաղաղեցաւ, ներքին եւ եկեղեցական գործերով զբաղելու պատեհներ ստեղծուեցան, եւ արտաքին յարաբերութիւններ դիւրացան։ Սակայն մենք կը գտնենք թէ 485-էն ետքն ալ տակաւին 20 տարւոյ մինջոց մը Հայեր ոչ եկեղեցական խնդիրներու կը հետեւին, եւ ոչ քաղկեդոնական խնդիրներով կը զբաղին, այլ իրենք իրենց մէջ ամփոփուած կը մնան, եւ արտաքին յարաբերութիւններէ կը զգուշանան։ Առ այս գլխաւոր պատճառ պէտք է սեպել Վահան մարզպանի քաղաքականութիւնը, որ բոլորովին պարսիկ արքունիքին բարեմտութեան վստահացած, զայն կ՚ուզէր մշակել անկեղծ ուղղութեամբ, հեռացնելով որեւէ Յունաց հետ մերձաւորութեան կամկածը։ Միւս կողմնաէ, եթէ կայսրութեան դիպուածներով ալ զբաղիլ ուզէին, վերջնական եւ որոշիչ փաստը Զենոնի Հենոտիկոնն էր, 482-ին հրատարակուած, Վահանի մարզպանութենէն քիչ առաջ։ Աղեքսանդրիոյ եւ Անտիոքայ աթոռներ եւ գրեթէ բոլոր Արեւելք՝ Քաղկեդոնի հակառակ էին, եւ Հայերը պէտք չունէին աւելի փաստ որոնել։ Հին յիշատակներու մէջ կը գտնուի զրուցատրական գրուած մը Մովսէս Խորենացիի եւ Դաւիթ Ներգինացիի վերագրուած, եւ Քաղկեդոնի ժողովին վրայ բացատրութիւններ տուող, զորհնար չէ իբրեւ վաւերական գրուած նկատել, որովհետեւ անոնց օրով այսպիսի խնդիր ալ գոյութիւն չունէր։ Գիրք Թղթոցին մէջ ճառ մը կայ, Երանելի մեծի քերթողահօրն Մովսէսի Խորանացի եպիսկոպոսի, որուն մէջ երկու բնութեան բացատրութիւնը կը հերքուի (ԹՂԹ. 22), իրաւ առանց Քաղկեդոնի յիշատակութեան, սակայն հաւանականագոյն է յետին ժամանակներու մէջ տարբեր Մովսէսի մը գործ կարծել։ Ուրիշ գրուած մըն ալ կայ, Երանելւոյն Յովհաննու Հայոց եպիսկոպոսապետի ապացոյց յերկուց բնութեանց ասել զփրկիչն եւ կամ մի բնութիւն (ԹՂԹ. 29), ուր նոյնպէս Քաղկեդոնի յիշատակութիւն չկայ, եւ հնար է գրուածը պարզապէս Նեստորականներուն դէմ նկատել, եթէ երբեք հարկ լինէր Մանդակունիին վերագրել, այլ աւելի յարմար է Գաբեզեան կամ օձնեցի Յովհաննէսներէն մէկուն գործը համարել։ Կը պատմուի եւս թէ Վասակ եւ Տաճատ եւ Գոտեր Արծրունի նախարարներ՝ Մարկիանոսի ատեն Բիւզանդիա երթալով հրաւիրուեցան Քաղկեդոնի ժողովը ընդունիլ, բայց նախ իրենց վարդապետներուն կարծիքը առնելու պէտքը առջեւ դրին, եւ ըստ այնմ գրեցին Սահակ-Մեսրոպեան աշակերտութենէն Մամիկոնեանց եպիսկոպոս Աբրահամին։ Ասոր պատասխանը կ՚ըլլայ՝ մի տալ տեղի լսել հրամանի թագաւորին, եւ նախարաներ ըստ այնմ կը խօսին կայսեր, որ այլեւս չի բռնադատեր եւ թողու ի կամս կամաց իւրեանց կեալ (ԱՐԾ. 90)։ Այդ մանր յիշատակները յառաջ բերինք հաստատելու համար թէ Վահանի մազպանութեան օրով Հայոց մէջ երբեք քաղկեդոնական խնդիր չյուզուեցաւե, եւ թէ գտնուող ինչ ինչ յիշատակներ ըստ ինքեան անժամանակ եւ անհաւանական բաներ են, յետին ժամանակներու մէջ յօրինուած, հին ժամանակներէն արդարացում գտնելու դիտմամբ։ Միթէ հաւանա՞ն է ընդունիլ, որ Մարկիանոսի պէս ջերմ քաղկեդոնիկ մը Հայր եպիսկոպոսի մը խօսքին զօրութեամբ իր բռնադատութենէն հարաժարի։ Կրնանք ուրեմն վստահօրէն հաստատել, թէ մինչեւ 506 թուականը Հայերը առիթ չունեցան եւ պէտք ալ չզգացին Քրիստոսի բնութեան կամ բնութեանց խնդիր ներով լրջօրէն զբաղիլ, բայց եթէ նեստորական տեսակէտէն (§ 54

« 337. Վահանի Ժամանակը   |   339. Բաբգէնի Ժողովը »
© Gratun.org