Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1125. Սմբատ Պատգամաւոր

Վարդանի ձեռք բերած արդիւնքը, որչափ եւ չափաւոր եւ գրեթէ բռնադատեալ, գոհացուցիչ երեւցաւ Բարձրբերդցիին, զի իր իշխանութեան ամէնէն ընդունուելուն եւ իրեն անձին համար յարգանքի նշանակ սեպեց։ Հազիւ թէ Վարդանէն եկած գիրերը ստացաւ 1247-ին, իբրեւ իր կողմէն սիրոյ եւ գոհունակութեան արտայայտութիւն՝ փութաց հարուստ ընծաներ ղրկել եկեղեցեացն յարեւելս, եւ գլխաւորաբար ի պատուաւոր վանօրայս, եւ պատրաստեց մեծագին նափորտս ի սպաս պատարագին սրբոյ, մետաքսառէջս, ի կերպասուց պէսպէս գունաց, եւ ամէնքը ճամբայ հանեց հայրապետանոցին սպասաւոր Թէոդոս վարդապետի ձեռքով, որ շրջի եւ իւրաքանչիւրը իր տեղը յանձնէ ըստ պատշաճի (ԿԻՐ 174)։ Այդ միջոցին էր, որ Հեթում թագաւոր ալ ուշադրութիւն դարձուցած էր արեւելեան գաւառներուն վրայ, որոնց բախտը այլ եւս Թաթարներուն կամքէն կախում ունէր, եւ մտածեց եւսքանզեւս մշակել անոնց հետ բարեկամութիւնը, թէ իր թագաւորութեան ապահովութիւնը ձեռք բերելու, եւ թէ ներքին գաւառներու Հայերուն բարօրութեան նպաստելու համար։ Իր փափաքն էր անձամբ տեսակցութեան երթալ Քիուք մեծ խանին եւ անոր միտքը գրաւել իմաստուն առաջարկութիւններով, եւ քրիստոնէից պաշտպան դարձնել իսլամութեամբ զօրացած ազգերու դէմ, մինչեւ իսկ Թաթարները քրիստոնէութեան աշակերտել։ Վասն զի տակաւին Թաթարները քաղաքական եւ կրօնական անորոշ վիճակ մը ունէին, իրենց երկրին մէջ ունեցած սովորութիւննին եւ հաւատքնին հետզհետէ փոխակերպելու վրայ էին իսլամներու եւ քրիստոնեաներու հետ ունեցած շփումներով, բայց դեռ որոշ կէտի վրայ կայացած չէին։ Կիրակոս պատմիչ, որ իրենց հետ կենակից եղաւ եւ մօտէն տեսաւ անոնց նիստուկացը (1114), հետաքրքրական տեղեկութիւններ կու տայ անոնց վրայ (ԿԻՐ 147-150), եւ գլխաւորաբար անոնց կրօնքին մասին կը գրէ, թէ պաշտօն ինչ որ քոյր առ նոսա կամ երկրպագութիւն, բայց ստէպ զանունն Աստուծոյ յիշէին յամենայն իրս, բայց թէ զէէն Աստուծոյ գոհանային, կամ թէ զայլ ոմն Աստուած կոչէին, մեք ոչ գիտեմք եւ ոչ ինքեանք եւս (ԿԻՐ 148), քանզի կոչէին զանուն Աստուծոյ՝ Թանկրի (ԿԻՐ 149)։ Հեթում իր փափաքած այցելութեան իբր սկզբնաւորութիւն որոշեց նախ ղրկել իր եղբայր Սմբատ Գունստապլը, սպարապետ պատմիչը, որուն ուղեւորութիւնը թէպէտ 697=1248-ին կը կարդանք (ՍՄԲ 124), այլ օրինակներու եւ ժամանակագրութեան ուղղութեամբ 1247-ին եղած կընդունուի (ՍԻՍ 554), եւ ըստ այսմ յարմար կու գայ ըսել, թէ կաթողիկոսին պատուիրակը եւ թագաւորին դեսպանը միասին մեկնեցան Կիլիկիայէ, Արեւելք երթալու համար, Թէոդոս մինչեւ Հայաստան, եւ Սմբատ մինչեւ ներքին Սմրղանտ, մեծ խաներուն մայրաքաղաքը, ուսկից ուղղած է Սմբատ՝ Կիպրոսի թագաւոր Հուկոն Գ-ի 1248-ին գրած նամակը (ՍԻՍ 554)։

« 1124. Վարդան Նուիրակ   |   1126. Յովսէփ Արտազեցի »
© Gratun.org