Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

340. Բաբգէնի Թուղթերը

Բաբգէնի առաջին թուղըը առանձիննառնուած ատեն, այնպէս իմն կ՚երեւի թէ լոկ Հայերն էին ժողովին ներկաները. նոյնպէս Սակս Ժողովոց գրուածն ալ Հայոց ժողովները պատմած ատեն, Բաբէնի ժողովին մէջ ուրիշներու ներկայւոթիւնը չի յիշեր (ԹՂԹ. 221)։ Սակայն Աղբաթանեցին կը գրէ, թէ յայնմ ժողովի յորում անիծաւն միաբանութեամբ ժողովն Քաղկեդունի եւ տումարն Լեւոնի, Վրաց Գաբրիէլ կաթողիկոսն ալ ներկայ էր ուրիշ 23 վրացի եպիսկոպոսներով, որոնց անուներն ալ կու տայ, եւ թէ Աղուանից կաթողիկոսն ալ ներկայ էր իր եպիսկոպոսներով (ԹՂԹ։ 183)։ Արդ, 506-ի ժողովական թուղթը, զոր ամբողջաբար ունինք, ոչ Քաղկեդոնի խօսք կ՚ ընէ եւ ոչ Տոմարի, այլ պարզապէս եւ բացառապէս կը զբաղի Նեստորով եւ Պարսիկ Ասորեստանի մէջ գործող Նեստորականներով։ Բայց կայ Բաբգէնի երկրորդ թուղթ մըն ալ, որ առ երեսս ժողովականի ձեւ չունի, սակայն ոչ մի իւիք առաջինէն կը տարբերի, բայց եթէ որ եպիսկոպոսներու եւ նախարարներու անունները չեն կրկնուած, այլ Մերշապուհէ ետքը աւելցուած է, եւ այլոց եպիսկոպոսաց Հայոց, որք ըստ գաւառաց եւ ըստ տանց, եւ նախարարներէն Վարդէ ու Սահակէ ետքը աւելցուած է, եւ յամենայն ազատաց, մեծամեծաց եւ փոքունց (ԹՂԹ. 48), որով առաջին նամակին անունները կրկնուած կը նկատուին, եւ ճիշդ այդ երկրորդ թուղթին մէջն է, որ Քաղկեդոնի ժողովն ու Լեւոնի տամարն ալ կը մերժուին։ Այդ գիտողութիւնը կրնար մեզ առաջնորդել հետեւցնելու, թէ առաջին անգամ Հայեր Քաղկեդոնով չզբաղեցան, եւ թէ երբոր Պարսկ-Ասորեստանի քրիստոներուն պատգամաւորը դարձաւ եւ լուր բերաւ, թէ Նեստորականներ մոլորութիւննին կը պնդեն ի ժողովոյն Քաղկեդոնի զօրացեալ (ԹՂԹ. 48), այն ատեն Բաբգէնի երկրորդ գումարում մը կատարեց 508-ին ատենները, Վրաց եւ Աղուանից հետ միաբանութեամբ, եւ այդ ժողովին մէջ վճռեցին թէ փախչիմք ուրացեալ զ՚ի Քաղկեդոնին ստութիւն Նեստորի եւ այլոցն նմանից (ԹՂԹ. 49)։ Օձնեցին ալ, որ Կաւատի 18-պդ տարւոյն ժողովը կը պատմէ, Նեստորի եւ Ակակի եւ Բարծումայի մերժումը կը յիշէ, իսկ Քաղկեդոնի եւ Լեւոնի խօսքը բնաւ չ՚ըներ (ԹՂԹ. 220)։ Ուրիշներ ուրիշ մեկնութիւններ ուզած են տալ, յիշեալ տարբերութիւնները պարզելու նպատակով։ Մեր ներկայածը պարզապէս Քաղկեդոնի խնդրոյն չյիշուելուն կէտը կը շօշափէ, ապա թէ ոչ նոյնիսկ առաջին նամակին համար Բաբգէն կը հաստատէ, թէ գրեցաք իսկ ձեզ յառաջագոյն Վրաց եւ Աղուանից միաբանութեամբ։ Իսկ Վրաց եւ Աղուանից եպիսկոպոսներուն չյիշուիլը կ՚արդարանայ անով, որ իւրաքանչիւր աշխարհի գրով գրեր են (ԹՂԹ. 51), այսինքն երեք ազգերուն կողմէն զատ զատ գիրեր գրուեր են, եւ իւրաքանչիւրին եպիսկոպոսները իրենց գիրերուն մէջ յիշուեր են (ԹՂԹ. 183)։

« 339. Բաբգէնի Ժողովը   |   341. Պարսկ-Ասորի Պատգամաւորներ »
© Gratun.org