Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

341. Պարսկ-Ասորի Պատգամաւորներ

Նեստորականաց քարոզիչները Պերոզի 27-րդ տարիէն, կամ 483-էն սկսելով մուտ գտած էին Պարսկաստան (ԹՂԹ. 43), բայց յորմէհետէ 478-ին պարտաւորուեցան Եդեսիայէ հեռանալ Զենոնի հրամանով՝ Պարսկաստանի մէջ հաստատուեցան բոլոր անոնց գլխաւորները, Ակակ, Բարծումա, Մանի, Յոհանան, Պաւղէ եւ Միքա (ԹՂԹ. 43), որոնցմէ Բարծումային Հայաստանի մէջ ալ աշխատիլը յիշուած է մերիններէն (ԱՐԾ. 88), իսկ մնացեալները արտաքիններու ծանօթ անուներ են (ՅԱՐ. 73)։ Այս կերպով Նեստորականաց առջեւ բացուեցան Պարսից իշխանութեան ներքեւ եղող Ասորեստանը կամ Միջագետքը եւ բուն Պարսկաստանը, ուր յաջողեցան ժողովներ ալ գումարել երբեմն ի Գունտշապուհ կամ Մծբին (ԹՂԹ. 43), եւ շատերուն միտքերը պղտորել։ Բաւական հետեւողներ ալ ունեցան ինքզինքնին հաւատարիմ պարսկահպատակներ ձեւացնելով, իսկ Եփեսոսական միաբնակները իբր յունասէր ներկայելով։ Այդ վերջինները թէ եկեղեցական եւ թէ քաղաքական տեսակէտէ տագնապի մատնուած, որչափ ալ իրենց պաշտպանութեան համար փութացին առ թագաւորս՝ ցուցանել իրենց ուղղամտութիւնը, սակայն չկարացին վճռական բան մը ձեռք ձգել, եւ պէտք զգացին Պարսից տէրութեան ներքեւ գտնուող քրիստոնէութեան նախապատիւն եւ կարեւորագոյն եղող Հայ եկեղեցւոյն դիմել, եւ անով զօրանալ, եւ այսպէս յառաջ եկաւ պատգամաւորութիւն մը յղելու գաղափարը։ Այդ պաշտօնին ընտրուեցան Սամուէլ երէց մահարձոյ, Շմաւոն երէց Բերթոշմայ կամ Բեթարշամայե, Ախայ երէց Պերոզշապուհի, Բարայ դպիր եւ այլ ընկերներ (ԹՂԹ. 42)։ Ասոնցմէ երկրորդը Շմաւոն կամ Սիմէմոն արտաքին պատմութենէ ալ գովուած ժիր աշխատող մըն է ուղղափառութեան դատին համար (ՅԱՐ. 77)։ Պատգամաւորութիւնը Հայաստան հասաւ Կաւատի 18-րդ կամ 506 տարին, եւ ներկայացաւ Բաբգէն կաթողիկոսի, երբ արդէն գումարուած էր Հայոց հայրապետութեան Դուննի ժողովը, Վրաց եւ Աղուանից ենթարկեալ կաթողիկոսութեանց եպիսկոպոսներով մէկտեղ։ Քանի որ ժողովին գումարման յատուկ նպատակը մը յիշուած չէ, հաւանագոյն կը կարծենք՝ ազգային պարբերական ժողով մը եղած ըսել, ինչպէս դիտեցինք (§ 339)։ Պատգամաւորներ իրենց խնդիրը ժողովին ներկայելէ առաջ կանխեցին յայտարարել, ծառայ եմք մեք Կաւատայ արքայից արքայից (ԹՂԹ. 43), որով Նեստորականներուն կողմէ իրենց դէմ եղած քսութիւնը կ՚ուզէին ցրել։ Յետոյ Նեստորականներուն սկզբունքները եւ խարդաւանքները կը պարզեն, եւ իրենց դաւանաութիւնը կը բացատրեն, եւ կը կնքեն խօսքերնին Հայերուն պաշտպանութեան դիմելով, Հասաք եւ առ ձեզ վասն նորին վտանգի եւ նեղութեան, գտանել օգնականութիւն (ԹՂԹ. 44)։ Դուինի ժողովը երկար հետազօտութեանց եւ խորհրդակցութեանց պէտք չունէր ուղիղ դաւանութիւնը որոշելու, եւ Պարսկ-Ասորեստանի քրիստոնէից ցուցնելու։ Նեստորի մոլորութեան եւ Եփեսոսի դաւանութեան կէտերը իրենց համար ամրացած եւ արմատացած համոզումներ էին, Սահակի օրէն մնացած հոգեւորական ժառանգութիւն, եւ զայն յայտնեցին անմիջապէս, եւ համարձակապէս հռչակեցին, Զայս հաւատ Հոռոմք, եւ մեք Հայք, եւ Վիրք, եւ Աղուանք ունիմք (ԹՂԹ. 45)։ Պատգամաւորներ ը պէտք ունէին գրաւոր փաստ մը տանիլ հետերնին, եւ զայն ոչ միայն ուղղադաւան քրիստոնէից ցուցնել իբր ապահովութիւն, այլեւ թագաւորական իշխանութեան ցուցնել իբր պաշտպանութիւն։ Սերգիս Բաբգէն անուն մէկ մը, ազգաւ Աբդիշոյեան Խուժիկ, որ կ՚երեւի թէ պատգամաւորութեան աշխարհական գործակատարն էր, բացարձակապէս պահանջած է ժողովէն. Ինձ հաւատոյ նամակ պիտի, եւ հաւատոյ նամակ հաստատ եւ ճշմարիտ եւ անշարժ արարէք (ԹՂԹ. 47)։ Այդ նպատակով կազմուեցան ժողովական թուղթեր Հայերուն եւ Վրացիներուն եւ Աղուաններուն կողմէն զատ զատ (ԹՂԹ. 51)։ Հայոց ժողովական գիրը գրուեցաւ հայերէն եւ պարսկերէն, եւ կնքուեցաւԲաբգէնէ եւ բոլոր եպիսկոպոսներէ, եւ Վարդէ եւ բոլոր նախարարներէ, որպէսզի իբր վաւերագիր ծառայէ (ԹՂԹ. 47)։ Ժողովական այս գիրն է, որ Բաբգէնի առաջին թուղթ անունով ի լոյս եկած է վերջին ատեններ։ Ժողովին տեղւոյն եւ տարիին մասին բացայայտ տեղեկութիւններ կը գտնուին նոյն թուղթին մէջ, որով այլ եւս հնար չէ ընդունիլ թէ Վաղարշապատի մէջ գումարաուած ըլլայ (ՉԱՄ. Բ. 225), ինչպէս կը մեկնուէր Նոր Քաղաք (ՅՈՎ. 81), կամ Քաղաքուդաշտ (ԹՂԹ. 220) անունը։ Արդէն Հայոց կաթողիկէն եւ հայրապետական աթոռն ալ պաշտօնապէս փոխադրուած էին Դուինի նոր ոստանը (§ 321

« 340. Բաբգէնի Թուղթերը   |   342. Առաջին Թուղթը »
© Gratun.org