Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

342. Առաջին Թուղթը

Բագբէնի առաջին թուղթը Հայոց Եկե»եցւոյ հնագոյն դաւանական գրուածն է, որ ժողովական եւ պաշտօնական կերպարան ալ ունի, ուստի կարեւոր է անոր պարունակութեան մասին քանի մը բացատրութիւներ աւելցնել։ Թուղթին հասցէն ուղղուած է ընդհանրապէս, Տէրանց մերոց եւ եղբարց սրբոց հաւատակցաց, որոնց մէջ կը յիշուին Դանիէլ եպիսկոպոս Քարմայ, Մաղքայ եւ Շատայ քորեպիսկոպոսներ, եւ 15-ի չափ երէցներ, սարկաւագներ եւ անապատաւորներ, որոնց անուններուն եւ տեղերուն ճշդութիւնը զտել եւ ստուգել պէտք է գրչագրական աղաւաղմանց պատճառով։ Պարսկաստանի զանազան նահանգներու անուներ ալ գրուած, եւ իւրաքանչիւրէն ազատ մարդիկ ալ յիշուած են։ Ժողովական եպիսկոպսներու եւ նախարարներու ցուցակը տուինք արդէն (§ 339), պատգամաւորութեան առաջարկներն ալ քաղեցինք (§ 341), եւ նկատողութեան արժանի է, որ այդ դիմումին համար համարձակութիւն առեալ են թագաւորական հրովարտակ զԿաւատայ արքայից արքայի (ԹՂԹ. 43)։ Երրորդութեան եւ Մարդեղութեան խորհուրդները երկարօրէն բացատրուած են աւետարանի վկայութիւններով, եւ իբր փաստ կրկնուած է միշտ Նիկիոյ ժողովին վճիռը, եւ միայն ի վերջոյ կ՚աւելցուի Կոստանդնուպոլսոյ ժողովին վկայութիւնն ալ։ Եփեսոսի ժողովըյիշուած չէ, որովհետեւ անոր դաւանութիւնն էր որ խնդրոյ առարկայ կը դառնար, եւ ի դէպ էր անկէ դուրս փնտռել անոր ուղղափառութեան փաստերը։ Իբրեւ մոլորեալ եւ մոլորեցուցիչ կը յիշուին միանյ Դիոդորոս, Թէոդորոս, Նեստոր, Թէոդորետոս, Իբաս, Ակակ, Բարծումա, Մանի եւ Պաւղի (ԹՂԹ. 46), ամէնն ալ յայտնի Նեստորականներ։ Իսկ Եւտիքէսի, Լեւոնի, Քաղքեդոնի անունները բնաւ յիշուած չեն, որով բացարձակապէս կը հաստատուի, թէ Բաբգէնի 506-ի ժողովը ոչ առիթ ունեցաւ զբաղելու, ոչ զբաղեցաւ, եւ ոչ ալ կարծիք յայտնեց Քաղկեդոնի ժողովին վրայ։ Հետեւաբար հնար չէ ուրիշ կերպով համաձայնիլ Յովհան կաթողիկոսի հետ, թէ Դուինի ժողովականք նզովեալ խոտեցին զժողովն Քաղկեդոնի (ՅՈՎ. 81), բայց եթէ երկու ժողովներ զատելով եւ երկրորդին վերագրելով այդ վերջին որոշումը, ինչ որ կրնայ արդարանալ Բաբգէնի երկրորդ թղթով։ Ժողովին ներկայ էին Հայ եւ Վիր եւ Աղուան եկեղեցիներու եպիսկոպոսներ եւ իշխաններ, սակայն ժողովը Յոյներն ալ կը միացնէ, իր դաւանութեան հետ ըսելով, թէ զայս հաւատ Հոռոմք եւ մեք Հայք եւ Վիրք եւ Աղուանք ունիմք (ԹՂԹ. 45)։ Եւ լսելով ալ որ Նեստորականները պարծընցեր են, թէ Հոռոմք եւ Հայք եւ Վիրք եւ Աղուանք զնոյն կանոն եւ զհաւատ ունին ՝ ինչ որ իրնք կը քարոզեն, ժողոը կը բողոքէ եւ կը կրկնէ, թէ Հոռոմք եւ Հայք, եւ Վիրք, եւ Աղուանք զհայհոյութիւնս զայս ոչ ընկալաք, եւ ոչ ընդունիմք, եւ ոչ հաղորդիմք, եւ ոչ հաւատամք (ԹՂԹ. 46)։ Դըւնայ ժողովին ամենայն համարձակութեամբ Հոռոմներն ալ իրենց հետ միաձայն հռչակիլը՝ կը հաստատէ, թէ պարզապէս նեստորական խնդիրին վրայ կը խօսի, քանի որ ուրիշ յիշատակութիւն ալ չկայ թուղթին մէջ։ Թերեւս Քաղկեդոնական խնդիրին ակնարկ մը եղած ըլլար, եթէ գոնէ Զենոնի Հենոտիկոնը յիշէին, սակայն այս առաջին թուղթին մէջ ոչ Քաղկեդոնի եւ ոչ ալ Հենոտիկոնի վրայ կը խօսուի, եւ պէտք չէ ժողովին վերագրել կէտ մը, որ անոր միտքէն ալ անցած չէ։

« 341. Պարսկ-Ասորի Պատգամաւորներ   |   343. Երկրորդ Թուղթը »
© Gratun.org