Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

343. Երկրորդ Թուղթը

Ինչ որ առաջին թուղթին մէջ չկայ, յայտնապէս կը գտնուի երկրորդ թուղթին մէջ, որուն թուականը յիշուած չէ, բայց հարկաւ օրը օրին կրկնուած չի կրնար ըսուիլ, եւ տարիէ աւելի միջոց պէտք էր անցներ, որ խնդիրը երկրորդ պատգամաւորութեամբ մը պարզաբանելու հարկ տեսնուէր։ Ուստի հաւանական հաշուով հնար է 508-ին գրուած ըսել այս երկրորդ թուղթը։ Այս թուղթէն կը քաղենք թէ Նեստորականներ չեն ուզած առաջին գիրին զօրութեամբ լռել, եւ հարկաւ քաղաքական քսութիւններ ալ ըրած են ուղղափառներուն դէմ, եւ նոր փաստ ուզած են քաղել Քաղկեդոնի վարդապետութենէն եւ Լեւոնի տամարէն, եւ սկսած են աւելի խրոխտալ ի ժողովոյն Քաղկեդոնի զօրացեալ (ԹՂԹ. 48)։ Այս նոր պարագան կը ստիպի Պարսկաստանի ուղղափառները նորէն Հայոց Եկեղեցւոյն դիմել պատշաճ լուսաբանութիւնը ստանալու համար։ Սիմոն երէց աշխատասէր եւ անձանձրոյթ, որ է նոյնինքն առաջին պատգամաւորութեան Շմաւոն Բերթոշմայ կամ Բեթարշամայ երէցը երկրորդ անգամ իբր պատգամաւոր կու գայ Դուին, եւ իրաց վիճակը կը յայտնէ Բաբգէն կաթողիկոսին եւ Վարդ մարզպանինե, որք կը փութան երկրորդ գրութեամբ մը տալ ուղուած բացատրութիւնները։ Թուղթը ժողովի յիշատակութիւն եւ ժողովական ձեւ չունի, սակայն մենք չենք կարծեր որ կաթողիկոս եւ մարզպան առանց ժողովի համարձակած ըլլան իրենց կողմէն որոշակի պատասխան տալ, մանաւանդ որ երկու նոր եւ գլխաւոր կէտեր կը պարունակուին երկրորդ թուղթին մէջ, ինչպէս են Քաղկեդոնի ժողովին նկատմամբ կարծիք յայտնել, եւ ամփոփ հաւատոյ հանգանակ մը առաջարկել, Խոստովանիմք զՀայր սկզբնաւորութեամբ (ԹՂԹ. 50)։ Իրաւ ժողովական եպիսկոպոսներու եւ նախարարներու անունները չեն յիշուած, սակայն կ՚երեւի թէ միայն կրկնութենէ խուսափելու համար համառօտուած են պահուած պատճէնին մէջ, որովհետեւ սկզբնաւորութիւնները կան, Մերշապուհ եպիսկոպոս Տարոն գաւառի ի Հայս, եւ այլոց եպիսկոպոսաց Հայոց որք ըստ գաւառաց եւ ըստ տանց, իբր թէ ըսէր այլոց եպիսկոպոսաց ըստ սովորական կարգի։ Նմանապէս իշանաց մասին ալ կ՚ըսէ. եւ յիշխանաց, ի Վարդայ Մամիկոնից տեառնէ եւ ի Հայոց մարզպանէ, եւ ի Սահակայ Կամսարականէ, եւ յԱրտաշրէ մաղխազէ եւ յամենայն ազատաց մեծաց եւ փոքունց (ԹՂԹ. 48)։ Եթէ եպիսկոպոսներ եւ իշխաններ գործին մասնակից եղած չըլլային, անոնց յիշատակութիւնը պէտք չէր որ ըլլար։ Այդ երկրորդ նամակին մէջ նորէն աւետարանի վկայութիւններ կը կրկնուին, համառօտ հանգանակ մը կը տրուի, եւ եկեղեցւոյ վարդապետներ ուղղափառութեան պաշտպանութեան կը կոչունին, եւ յանուանէ կը յիշատակուին, Իզնատիոս, Աթանաս, Բարսեղ, երկու Գրիգորներ, Յուլիոս, Ամբրոսիոս, Յովհաննէս, Ատտիկոս, Թէոփիլոս, Կիւրեղ եւ Պրոկղ, եւ վերջապէս չքնաղ հայր մեր Արիստակէս։ Քաղկեդոնի ժողովին մասին ալ կը յիշեն Կիւրեղ Աղեքսանդրիոյ, Անատոլիոս Կոստանդնուպոլսոյ եւ Ամպէզէս Քերսոնի հայրապետներուն վարդապետութիւնները, եւ կ՚աւելցնեն զթուղթն Զենոնի բարեբանեալ թագաւորին Հոռոմոց, որ է Հենոտիկոնը, եւ կը կնքեն. Փախչիմք ուրացեալք զ՚ի Քաղկեդոնին ստութիւն Նեստորի եւ այլոցն նմանից (ԹՂԹ. 49)։ Անաստասի հրովարտակին խօսքը չկայ, եւ հաւանաբար տեղեկութիւն ալ չունէին տակաւին։ Իսկ նզովեալ մոլորեցուցիչներուն կարգին յիշուած են Նեստոր, Արիոս, Թէոդորոս, Դիոդորոս, Թէոդորետոս, Եւտիքոս, Պօղոս Սամոստացի, Իբաս, Ակակ, Բարծումա եւ Բաբէ (ԹՂԹ. 50)։ Այդ անուններուն մէջ նկատողութեան արժանի է Եւտիքէսի անունը, որով Հայոց Եկեղեցին, այն առաջին վայրկեանին յորում Քաղկեդոնը չ՚ընդունիր եբրեւ Նեստորի նպաստաւոր, միանգամայն Եւտիքէսն ալ կը մերժէ իբր բնութեանց մեր Եկեղեցին Եւտիքէսի համախոհ չգտնեցաւ, եւ միաբնակ վարդապետութիւնը իմացաւ միշտ Կիւրեղեան եւ Եփեսոսական դրութեան համեմատ, եւ ոչ երբեք Եւտիքէսին մոլորութեան տեսակէտէն։ Իսկ Բաբէ, որ այս ցուցակին մէջ կ՚երեւի, է նոյն ինքն, որ առաջին նամակին մէջ յիշուած էր, Բաբէ՝ Ասորեստան կաթողիկոս (ԹՂԹ. 45), որ վերջին տարիները մեռած էր, եւ իբր հեղինակութիւն կը պատուուէր Նեստորականներէն։ Շատեր Բաբէի մահը կը դնեն 502-ին, իսկ ընտրութիւն 497-ին։

« 342. Առաջին Թուղթը   |   344. Վարդ Մարզպան »
© Gratun.org