Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Բաբգէն Ա. Ոթմսեցի

345. Բաբգէնի Մահը

Բաբգէնի դառնալով, միջոց մըն ալ Բուրղանի ներքեւ պաշտօն վրած ըլլալը պիտի ընդունինք, մինչեւ 516, համաձայն մեր կազմած ժամանակագրութեան (§ 331), իսկ գոծունէութեանը եւ մահուանը վրայ ուրիշ մանրամասնութիւն պիտի չկարենանք տալ, պատմագիրներէն բան մը աւանդուած չըլլալով։ Բաբգէնի անձնաւորութեան եւ բնաւորութեան մասին շատ նպաստաւոր չխօսեցանք սկիզբէն, հիմնուելով Փարպեցիին գանգատներուն, եւ աննպաստ ակնարկներուն վրայ։ Սակայն պատմութեանց մէջ անսովոր չէ տեսնել այնպիսի անձնաւորութիւններ, որոնք փառասիրութենէ մղուած, նպատակներնուն հասնելու համար միջոցներու խտրութիւն չեն ըներ, բայց գիտումնին ձեռք ձգելէ ետքը պաշտօնին պարտքերը եւ պահանջները խղճմտութեամբ կը լրացնեն։ Այսպիսի նկարագիրը մը կը տեսնուի Բաբգէնի վրայ ալ, որ Հայ Եկեղեցւոյ պաշտպանութեան եւ անոր անկախ տեւականութեան համար հիմնական որշման հեղինակը հանդիսացաւ, խզելով միանգամընդմիշտ յունական խծբծանքներու յարաբերութիւնը, եւ բացորոշակի մերժելով Քաղկեդոնի ժողովով ստեղծուած դրութիւնը։ Պատմական յիշատակներու նուազութիւնը չի ներեր մեզ մանրամասնօրէն հետազննել Հայոց կաթողիկոսին եւ Հայ եպիսկոպոսութեան մտաւորական աշխատութիւնը, երբոր համարձակ յայտարարեցին, Փախչիմք ուրացեալ զ՚ի Քաղկեդոնին ստութիւն Նեստորի։ ըստ երեւոյթին միմիայն նեստորականութեան կերպարանն էր, որ Հայերը կը խրտչեցնէր, եւ ամենադոյզն նմանութիւնն ալ բաւական կ՚ըլլար զիրենք գայթակղեցնել, եւ բառերու եւ դարձուածներու պատիպատ շփոթութիւններուն ետեւը տեսնել ծածկուած միտքը, եւ Քաղկեդոնի վարդապետութեան մասին հռչակել, թէ գիտեմք կեղծաւորութեամբ փախուցեալ ի հեթանոսութենէ եւ ի հրէական մոլորութենէ (ԹՂԹ. 49), որովհետեւ լոկ մարդ կը ցուցնէին մարդկութեան Փրկիչը, բաժնելով Քրիստոսի անբաժան միութիւնը։ Սակայն Բաբգէնի եւ ժողովականներուն համար անծանօթ չէր, որ տակաւին Հռոմ եւ Բիւզանդիա կը վիճէին նոյն ժողովին ամբողջութեան վրայ, Աղեքսանդրիա եւ Անտիոք բացէբաց կը մերժէին անոր հեղինակութիւնը, Բասիլիսկոսի եւ Զենոնի եւ Անաստասի կայսերական հրովարտակները կ՚արգիլէին անոր ընդունելութիւնը։ Աթոռներու հակընդդէմ մրցմանց խաղ մըն էր քրիստոնէաբանական խնդիրին ներքեւ ծածկուած իսկութիւնը, եւ վրջապէս ոմանց պաշտպանած քաղկեդոնեան ժողովը, ոչ թէ հաւատոյ կէտ մը վճռեած էր, իբրեւ սահման հաւատոյ, այլ Եփեսոսի մէջ վճռուած Մարդեղութեան խորհրդոյն կերպը կը դիտէր բացատրել, երբ իրօք զայն կը խախտէր, եւ դպրոցական ուսումնասիրութեանց նիւթերուն մէջ կը մտնէր։ Բաբգէնով տրուած ժողովական որոշումը դարագլուխ եղաւ Հայ Եկեղեցւոյ ինքնութեան, եւ անոր տեւողականութեան անկեան քարը դարձաւ, դարուց ի դարս անոր գոյութիւնը պաշտպանելով։ Ոմանց տեսութեամբ Հայոց եկեղեցական կղզիացումը, իրեն վնասակար եղած է, իբր պատճառ անպաշտպան միայնութեան եւ անջատեալ տկարութեան։ Սակայն այդ հետեւանքէն աւելի ստոյգ է եւ ստոյգ պիտի մնայ, թէ պատճառ եղաւ ազգային սեփական եւ տեւողական ե անկորուստ պահպանութեան։ Միւս կողմէն երբեք հնար չէ Հայոց Եկեղեցին անջատեալ կամ բաժանեալ, կամ ինչպէս ոմանք կ՚ըսեն, հերձեալ անուանել, քանի որ նա երբեք իր գլխուն դրութիւն մը ստեղծելով չհեռացաւ։ Եկեղեցին մի էր ե ւ մի կը նմար ընդանուր միութեամբ երեք ժողովներու հիման վրայ։ Հայ Եկեղեցին մինչեւ ցայսօր նոյն դրութիւնը կը պահէ եւ կը պաշտպանէ։ Միւս եկեղեցիներն են, որ նոր ժողովներով՝ դրութիւններ եւ դաւանութիւններ ստեղծեցին, եւ նախկին միութեան հիմը այլայլեցին։ Յոյն որթոտոքսներ մինչեւ եօթներորդ ժողով յառաջեցին, Լատին կաթոլիկներ մինչեւ քսաներորդ ժողով հասան, նորանոր դաւանուիւններ աւելցնելով եւ բարդելով։ Բաժանեալ կ՚ըսուի նա՝ որ նոր դրութեամբ նորութիւնկը ստեղծէ, եւ ոչ նա՝ որ դրութեան պաշտպանութեամբ անփոփոխ կը մնայ։ Այս է Հայ Եկեղեցւոյ կացութիւնը, եւ այդ դրութեան կապուած է Բաբգէն հայրապետի անունը։

« 344. Վարդ Մարզպան   |   346. Գրիգորիսի Նշխարքը »
© Gratun.org