Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ․ Կոստանդին Ա․ Բարձրաբերդցի

1126. Յովսէփ Արտազեցի

Կոստանդին կաթողիկոսի առանձինն մտադրութեան առարկայ եղաւ Արտազու Ս. Թադէոս վանքը, որ է այժմեան Մակուի վանքը, Հայոց Առաջին Լուսաւորիչին շիրիմը, որ միշտ նուիրական եղած էր Հայերուն, եւ անտարբեր չէր կրնար ըլլալ Հայոց հայրապետին, մանաւանդ որ յետ աւերածոյն որ ի Թուրքաց եւ ի հինէն Վրաց, յոլով ժամանակս անբնակ էր ի մարդոյ եւ ամայի։ Վանականի աշակերտութենէն Յովսէփ Արտազեցի վարդապետը, ձեռնարկած էր վերստին շէնցնել նոյն վանքը, որ չորս մեծ աթոռներէն մէկը, կամ նոյն իսկ չորսերուն առաջինն էր (930), եւ ամէն կողմէ եկած օգնութիւններուն մէջ գլխաւոր տեղը կը գրաւէր Հայոց կաթողիկոսին նպաստը։ Կոստանդին ոչ միայն յղեց ոսկի յոլով ի շինութիւն գաւթին, այլ եւ շրջաբերական գիր ալ յղեց նպաստներ հաւաքելու, վիճակն ալ ընդարձակեց, զշրջակայ գաւառս եւ զքաղաքս անոր թեմ նշանակելով։ Հարկաւ այդ ամէն կարգադրութիւններ Թէոդոս պատուիրակին ձեռքով հաղորդուեցան։ Յովսէփ վարդապետ այդ պաշտպանութիւններով քաջալերուած, համարձակեցաւ անձամբ ալ ներկայանալ Թաթարաց Անգուն զօրավարին, որոյ իջեւանքն յաւուրս ամարայնոյ հուպ էր վանքին, եւ ամէն տեսակ դիւրութիւն ստանալով, անշուշտ շնորհիւ Սմբատի դեսպանութեան ազդած նպաստաւոր տպաւորութեան, կրցաւ վանքը շինել, եկեղեցին սրբել, հանդիսաւոր նաւակատիք կատարել, միաբանութիւն հաստատել, կրօնաւորս բազումս ժողովել, եւ Արտազի աթոռը նախկին պայծառութեան վերադարձնել։ Անգուն զօրավար, այրն թաթար, ուխտագնացութիւններն ալ կը քաջալերէր (ԿԻՐ 474), եւ կը ներէր աներկիւղ գալ ուխտաւորաց, ընդ մէջ զօրաց իւրոց, հրամայելով մի՛ զոք զզուել եւ նեղել։ Սուրբ առաքելոյն գերեզմանէն կատարուած բժշկութեան շնորհիւ, Թաթարներ անգամ ընծայս մատուցանէին, եւ մինչեւ իսկ կը գտնուէին որ գային եւ մկրտէին զուստերս եւ զդստերս իւրեանց (ԿԻՐ 175), զի օտար ազգերու մէջ շատ ընդարձակուած է մկրտութեան վրայ հաւատքը, իբրեւ տղայոց վաղամեռիկ չըլլալուն զօրաւոր միջոց մը։ Յովսէփ Արտազեցիի ձեռնարկը եւ Բարձրբերդցիին հոգածութիւնը յատուկ յիշատակութեան արժանի էին, զի յառաջիկային պիտի տեսնենք թէ Արտազու աթոռը նշանաւոր դեր ունեցած է ազգային եկեղեցւոյ գործառնութեանց մէջ։

« 1125. Սմբատ Պատգամաւոր   |   1127. Դաւիթ Ծարեցի »
© Gratun.org