Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մուշէ Ա. Այլաբերեցի

352. Երիցակ Սիւնեցի

Պատմական եղելութեանց նուաղութեան ատեն, իբր հետաքրքրական յառաջ կը բերենք Սիւնեաց եպիսկոպոսի ընտրութիւնը, զոր կատարած է Մուշէ, Օրբէլեանի պատմածին համեմատ։ Սիւնեաց վերջին եպիսկոպոսը, նոյնպէս Մուշէ կոչուած, զոր անգամ մը յիշաթ ենք (§ 327), կը վախճանի Մուշէի կաթողիկոսութեան օրերը։ Օրբէլեանի հաշուով, Անանիա 42, Նուն 8, Գաղատ 17, եւ Մուշէ 36 տարի պաշտօնավարած են (ՕՐԲ . Բ. 246), որ է բովանդակ 103 տարի։ Եթէ Անանիայի Սահակէ ստացած ձեռնադրութիւնը 420-է 425-ին ատենները դնենք, 530-ին մօտերը կ՚իյնայ Մուշէ եպիսկոպոսին մահը։ Սակայն Փարպեցիին համեմատ 476-ին Մուշէ արդէն Սիւնեաց եպիսկոպոս էր (§ 327) եւ 36 տարի պաշտօնավարութիւն տալով կը հասնինք 512-ին, որով ժամանակակից չի կրնար ըլլալ Մուշէ կաթողիկոսին, որ 526-ին ընտրուեցաւ։ Սակայն ստէպ յիշած ենք թէ ժամանակագիրներուն մէջ, մանաւանդ թուատառերու փոխանակութենէն գրչագիրներուն ստեղծած շփոթութիւններով, այնպէս որ պարտաւորուած ենք աւելի դիպուածներու ժամանակակցութեան հետեւիլ քան թէ յիշատակուած թուականներու։ Երբ Մուշի եպիսկոպոս կը վախճանի՝ Սիւնեաց տանուտէրութիւնը դատարկ եղած կ՚ըլլայ, եւ վերջին նախարարին այրին, Սահակիա տիկին, գլուխ կ՚ըլլայ կաթողիկոսը Սիւնիք հրաւիրել որ ընտրութիւն եւ ձեռնադրութիւն կատարէ։ Մուշէ կաթողիկոս կը հաւանի եւ ճամբայ կ՚ելլէ ըստ հայրապետական ճոխութեանն։ Ըստ այսմ կաթողիկոսը հեծեալ ի սպիտակ ջորւոջ, ոսկեզօծ թամբօք, եպիսկոպոսօք, եւ բազմամբոխ պաշտօնէիւք, որք զառաջեաւ ունելով զոսկիափայլ նշանն աստուածընկալ արեգակնակերպ նշուլիւք, ընթանային զճանապարհաւն սաղմոսիւք եւ քաղցրաձայն եղանակօք (ՕՐԲ. Ա. 115)։ Նկարագրութիւնը հետաքրքրական է ժամանակին սովորութիւնները ուսումնասիրելու համար։ Մտադրութեան արժանի է խաչին նշուլիւք զարդարուած ըլլալը, որ է թեւերու մէջտեէերը ճաճանչներ ունենալը, ինչպէս են այսօր ալ մեր եկեղեցիներու մէջ գործածուած խաչերը, որուն այս կերպով Հայ ծէսի սեփական խաչի ձեւ շինելը կը հաստատուի։ Երբոր Մուշէ Սիւնեաց նահանգը Վայոցձոր գաւառը կը հասնիե, եւ ամէն կողմեր երաշտէ թարշամեալ եւ ցամաքած կը տեսնէ, արտասուագոչ պաղատանօք ձեռս ի վեր ամբարձեալ կ՚աղօթէ, եւ քիչ ետքը կը սկսի անձրեւել, եւ զաւուրս երիս զցայգ եւ զցերեկ անձրեւը կը շարունակէ եւ բուսաբերութիւնը կը վերակենդանանայ։ Իշխանուհին Սահակիա եւ բոլոր Սիւնեաց ժողովուրդը մեծահանդէս ընդունելութիւն կ՚ընեն կաթողիկոսին, իջանէին ամենեքեան ի վերայ ծնկաց եւ երկիր պագանէին, կէսք հետեւակք եւ կէսք հեծեալք ընթանային յաջմէ եւ յահիկէ, եւ մեծաձայն աղաղաակաւ հնչէին եւ գոչէին զերգս օրհնութեան, եւ այս կերպով միչեւ նախարարական ապարանքը առաջնորդելո նստուցանէին ի վերայ ոսկեթել եւ մարգարտաշար բազմականին (ՕՐԲ. Ա. 116)։ Երեք օր հանգիստ ընելէ ետքը կաթողիկոսը ընտրողական ժողով կը գումարէ, եւ ամէնքն միաբերան հայր Երիցակը կ՚ուզեն իրենց տեսուչ հոգւոց։ Այս Երիցակը Բաղք կամ Քաշունիք կամ Բարկուշատ գաւառի մէջ Երիցու վանք կոչուած մենարանը քաշուած ճգնաւո մըն էր, որ առաջ աշակերտած էր նոյն Բաղք գաւառի մէջ Գիւտ կամ Վասակ ճգնաւորին, եւ անկէ զատուելով նոր վանք հիմնած էր 12 ընկերներով։ Երիցակ ճգնաւորին եպիսկոպոսական աստիճանէ փախչիլը նախատեսելի էր, անոր համար Մուշէ անմիջապէմ մարդ հանեց որ վանքին պահպանութիւն ընեն։ Երիցակ վերջապէս ընդդիմացաւ Մուշէի կողմէն՝ սարկաւագապետին ձեռօք եկած հրաւէրին, մինչեւ որ կաթողիկոսը պարտաւորուեցաւ անձամբ երթալ անոր ճգնարանը, եւ սաստելով հնազանդեցնել, եւ քաղաք բերելով ձեռնադրել, եւ ինքն դառնալ ի հայրապետական աթոռն ի Դուին շահաստան (ՕՐԲ. Ա. 119)։ Իսկ երիցակ տարի մը միայն պաշտօն վարելով, սրբութեամբ վախճանեցաւ, եւ իրեն յաջորդեց Մակար (ՕՐԲ. Ա. 131), հարկաւ նա ալ Մուշէէ ընդունելով ձեռնադրութիւնը։

« 351. Ընտրութիւնն ու Գործը   |   353. Գիւտ և Քրիստոսասէր »
© Gratun.org